Etanol

Antyseptyk i środek dezynfekujący (kod ATC D08AX08). W niskich stężeniach działa bakteriostatycznie, a w wyższych bakteriobójczo; nie niszczy jednak przetrwalników bakterii. Mechanizm działania polega na denaturacji białek. W całkowitym braku wody denaturacja białek zachodzi wolniej niż w jej obecności. Aktywność bakteriobójcza gwałtownie maleje przy rozcieńczeniu poniżej stężenia 50%, a optymalne stężenie bakteriobójcze wynosi 60–90% obj. Wykazuje także pewną aktywność grzybobójczą i wirusobójczą. Spektrum obejmuje bakterie Gram-ujemne i Gram-dodatnie, drożdżaki oraz wirusy, w tym antybiotykooporne szczepy bakterii (np. MRSA). Działanie wirusobójcze dotyczy wirusów otoczkowych oraz bezotoczkowych, np. norowirusów, wirusów zapalenia wątroby typu B i C oraz HIV. Wykazuje ponadto właściwości hamujące pocenie, rumieniotwórcze, ściągające i hemostatyczne; wykorzystuje się także jego zdolność chłodzenia skóry oraz jej utwardzania.

Higieniczna i chirurgiczna dezynfekcja rąk; gotowy do użycia produkt alkoholowy. Zakres przeciwdrobnoustrojowy: bakterie, w tym prątki gruźlicy; grzyby; wirusy – działanie wirusobójcze wobec wirusów otoczkowych i bezotoczkowych oraz ograniczony zakres działania wirusobójczego, obejmujący rotawirusy, adenowirusy i norowirusy.

Droga podania: miejscowo, na nienaruszoną skórę. Dorośli: Higieniczna dezynfekcja rąk: nierozcieńczony roztwór wcierany w suche ręce, z utrzymaniem wilgotności skóry przez co najmniej 30 sekund. Działanie wirusobójcze w ciągu 60 sekund. Co najmniej 3 ml nierozcieńczonego roztworu. Chirurgiczna dezynfekcja rąk: nierozcieńczony roztwór wcierany w suche ręce i przedramiona, z utrzymaniem wilgotności skóry przez co najmniej 90 sekund. Co najmniej 10 ml (2 × 5 ml) nierozcieńczonego roztworu. Dzieci i młodzież: nie określono bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności; dane niedostępne.

Bezwzględne przeciwwskazania: - stosowanie w okolicy oczu, na uszkodzoną skórę lub błony śluzowe Ostrożnie: - substancja drażniąca oczy i błony śluzowe - łagodne podrażnienia skóry, w tym suchość, przy częstym stosowaniu - wysoka łatwopalność, z ryzykiem pożaru i wybuchu przy rozlaniu dużych ilości - stosowanie w pobliżu powierzchni wrażliwych na działanie alkoholu

Doniesienia o interakcjach etanolu z innymi lekami bywają niespójne, co może wynikać stąd, że ostre podanie alkoholu hamuje metabolizm leków, natomiast przewlekłe spożycie nasila indukcję wątrobowych enzymów metabolizujących. Interakcje o znaczeniu klinicznym dotyczą ekspozycji układowej (spożycie), a nie zastosowania miejscowego na skórę, przez którą wchłanianie jest znikome. Działanie na OUN: nasilenie ostrych efektów leków hamujących OUN – nasennych, przeciwhistaminowych, opioidowych leków przeciwbólowych, przeciwpadaczkowych, przeciwdepresyjnych, przeciwpsychotycznych i uspokajających; dodatkowo obserwowano „dose dumping”, czyli gwałtowne i potencjalnie śmiertelne uwolnienie dużych dawek z postaci o zmodyfikowanym uwalnianiu, gdy niektóre preparaty opioidowe przyjmowano z alkoholem. Reakcje disulfiramopodobne: nieprzyjemne reakcje typu disulfiramowego mogą wystąpić przy równoczesnym przyjmowaniu chlorpropamidu, gryzeofulwiny, mepakryny, metronidazolu i innych nitroimidazoli, pochodnych nitrofuranu – furazolidonu i nifuratelu, prokarbazyny lub niektórych cefalosporyn. Napoje alkoholowe zawierające tyraminę mogą wywoływać reakcje u pacjentów otrzymujących inhibitory MAO. Metabolizm i układ krążenia: alkohol może wywoływać reakcje hipoglikemiczne u pacjentów leczonych pochodnymi sulfonylomocznika lub insuliną oraz hipotonię ortostatyczną u przyjmujących leki o działaniu rozszerzającym naczynia. Może nasilać hipotensyjne działanie leków przeciwnadciśnieniowych, a także zwiększał sedatywne działanie indoraminy. Może zwiększać krwawienie z przewodu pokarmowego wywołane przez leki przeciwbólowe oraz wywierać zmienny wpływ na doustne leki przeciwzakrzepowe; może zmniejszać przeciwmoczopędne działanie wazopresyny. Inne: zwiększone stężenie alkoholu we krwi opisywano u pacjentów otrzymujących cykloserynę. po zastosowaniu werapamilu z alkoholem opisano wzrost szczytowego stężenia alkoholu we krwi o około 17%, co może wydłużać toksyczne działanie alkoholu i podnosić jego stężenie powyżej dopuszczalnego limitu dla kierujących pojazdami. Skutki zatrucia paracetamolem mogą być nasilone przez przewlekłe spożywanie alkoholu. Interakcja z antagonistami receptora H2 pozostaje kontrowersyjna: jej istnienie nie zostało ustalone – choć niektóre badania sugerują, że cymetydyna i nizatydyna mogą zwiększać szczytowe stężenie alkoholu we krwi, efekty ranitydyny były zmienne, a famotydyna wydaje się nie wywierać istotnego wpływu; późniejsze badania wskazują, że wszelka interakcja jest niewielka i mało prawdopodobne, by miała znaczenie kliniczne.

Stosowany miejscowo na skórę wywołuje podrażnienie oraz przesuszenie. Rzadko: podrażnienia skóry, takie jak zaczerwienienie i pieczenie, a także alergie kontaktowe. Środki dezynfekujące zawierające alkohol mogą wysuszać skórę i powodować jej podrażnienia, zwłaszcza przy małej wilgotności powietrza. Przy podaniu miejscowym opisano też cięższe reakcje skórne: 70% roztwór alkoholu zawierający powidon jodowany spowodował oparzenia chemiczne niepełnej grubości skóry pod opaskami uciskowymi u dzieci; martwicę po oczyszczaniu skóry wcześniaków spirytusem skażonym; oraz krwotoczną martwicę skóry związaną z zawartością alkoholu w chlorheksydynie w spirytusie użytej jako środek dezynfekujący.

Dopuszczony do stosowania w okresie ciąży i laktacji pod warunkiem prawidłowego użycia.

Nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Szybko wchłania się z przewodu pokarmowego i rozmieszcza w płynach ustrojowych; przenika przez łożysko, pary etanolu mogą wchłaniać się przez płuca, natomiast wchłanianie przez nieuszkodzoną skórę uznaje się za pomijalne. Etanol wykazuje pomijalną penetrację skóry. Szybkość wchłaniania z przewodu pokarmowego modyfikują: obecność pokarmu, stężenie alkoholu, nasycenie napoju dwutlenkiem węgla oraz czas jego spożywania. Metabolizm głównie wątrobowy: przekształcany przez dehydrogenazę alkoholową do aldehydu octowego, a następnie utleniany do octanu; uczestniczy w tym również wątrobowy układ oksydacyjny mikrosomalny. Utlenieniu ulega ok. 90–98%, a pozostała część jest wydalana w postaci niezmienionej przez nerki i płuca; pojawia się także w mleku, pocie i innych wydzielinach. Szybkość metabolizmu może wzrastać po powtarzanym, nadmiernym spożyciu oraz pod wpływem niektórych substancji, w tym insuliny. W ciężkim zatruciu alkoholem skuteczna jest hemodializa, natomiast dekontaminacja przewodu pokarmowego i węgiel aktywowany prawdopodobnie nie przynoszą korzyści z powodu szybkiego wchłaniania alkoholu przez błonę śluzową jelit.