Ibuprofen

Pochodna kwasu propionowego, niesteroidowy lek przeciwzapalny (NLPZ) o działaniu przeciwbólowym, przeciwzapalnym i przeciwgorączkowym; właściwości przeciwzapalne mogą być słabsze niż niektórych innych NLPZ. Mechanizm: zapobieganie syntezie prostaglandyn poprzez kompetycyjną i odwracalną inhibicję różnych izoform cyklooksygenazy (COX), zarówno na poziomie obwodowym, jak i w ośrodkowym układzie nerwowym. Skuteczność przeciwzapalna wykazana w badaniach na zwierzętach z użyciem konwencjonalnych modeli doświadczalnych procesu zapalnego, prawdopodobnie dzięki hamowaniu syntezy prostaglandyn. U ludzi wykazuje działanie przeciwgorączkowe i zmniejsza ból oraz obrzęk związany ze stanem zapalnym. Działanie przeciwbólowe: związane z inhibicją nadmiernego wytwarzania prostaglandyn, które w istotnym stopniu uwrażliwiają nocyceptywne zakończenia nerwowe na poziomie obwodowym, zwiększając skutek alogeniczny bradykininy. Działanie przeciwzapalne: związane z hamowaniem syntezy prostaglandyn, ponieważ odpowiedzi zapalnej towarzyszy uwolnienie prostanoidów o silnych właściwościach wazodylatacyjnych, powodujące zwiększenie rozmiaru tętniczek przedwłosowatych; ponadto prostaglandyny wzmacniają wpływ bradykininy oraz histaminy na przepuszczalność naczyń, wspomagając tworzenie obrzęków zapalnych. Działanie przeciwgorączkowe: związane z hamowaniem syntezy PGE w podwzgórzu. Wpływ na płytki: w sposób odwracalny hamuje agregację płytek krwi indukowaną przez ADP i kolagen. Dane eksperymentalne sugerują, że ibuprofen może kompetycyjnie hamować wpływ małych dawek kwasu acetylosalicylowego na agregację płytek krwi w przypadku jednoczesnego podawania; pojedyncze dawki 400 mg zażyte w okresie 8 godzin przed lub w ciągu 30 minut po podaniu kwasu acetylosalicylowego o natychmiastowym uwalnianiu (81 mg) zmniejszają wpływ kwasu acetylosalicylowego na tworzenie tromboksanu lub agregację płytek krwi, przez co regularne, długoterminowe stosowanie może ograniczać kardioprotekcyjne działanie małych dawek kwasu acetylosalicylowego. Stereochemia: stosowany zwykle jako mieszanina racemiczna; dyspozycja jest stereoselektywna, z częściową metaboliczną konwersją nieaktywnego enancjomeru R-(−) do aktywnego enancjomeru S-(+) – deksibuprofenu.

Doustnie i podanie dożylne: krótkotrwałe objawowe leczenie ostrego bólu o umiarkowanym nasileniu oraz krótkotrwałe objawowe leczenie gorączki – gdy droga dożylna jest uzasadniona klinicznie z powodu niemożności podania inną drogą. Łagodzenie bólu o nasileniu od umiarkowanego do średniego: ból głowy, ból miesiączkowy, ból zębów, ból w przebiegu grypy i przeziębienia, bóle mięśni, bóle reumatyczne i gorączka reumatyczna oraz ból po szczepieniu. Podanie miejscowe (na skórę): wspomagające objawowe leczenie bólu w obrzęku lub zapaleniu tkanek miękkich okołostawowych (kaletek, ścięgien, pochewek ścięgien, więzadeł i torebki stawu) oraz w ostrych nadwyrężeniach, skręceniach lub stłuczeniach kończyn powstałych wskutek urazów tępych, np. urazów sportowych. Populacje: postać doustna u dorosłych i młodzieży >12 lat; postać do stosowania miejscowego u dorosłych i młodzieży w wieku powyżej 14 lat; postać dożylna u dorosłych.

Ogólna zasada: najniższa skuteczna dawka przez możliwie najkrótszy czas konieczny do opanowania objawów, co pozwala zminimalizować działania niepożądane. Podanie dożylne (dorośli): jednorazowa dawka 600 mg; jeśli jest to klinicznie wskazane, po upływie od 6 do 8 godzin można podać kolejną dawkę 600 mg, w zależności od stanu pacjenta oraz odpowiedzi na leczenie; maksymalna łączna dawka dobowa 1200 mg. Wg innego schematu dożylnego: 400 mg co 6 do 8 godzin w zależności od potrzeb, z maksymalną dawką dobową 1200 mg, której nie należy przekraczać. Droga zarezerwowana dla sytuacji, gdy podanie doustne nie jest właściwe; należy jak najszybciej przejść na leczenie doustne. Ograniczona do krótkotrwałego leczenia ostrych objawów, nie dłużej niż przez 3 dni. Zaleca się utrzymywanie odpowiedniego nawodnienia, by zminimalizować ryzyko działań niepożądanych w obrębie nerek. Podawany wyłącznie przez wykwalifikowany personel medyczny w miejscu z właściwym wyposażeniem; roztwór podaje się w infuzji dożylnej trwającej 30 minut. Podanie doustne (dorośli i młodzież >12 lat o masie ≥40 kg): dawka początkowa 200 mg albo 400 mg. W razie potrzeby dodatkowe dawki 200 mg lub 400 mg; odstęp między kolejnymi dawkami zależny od obserwowanych objawów i maksymalnej dawki dobowej – nie mniej niż sześć godzin dla dawki 400 mg i nie mniej niż cztery godziny dla dawki 200 mg; nie przekraczać łącznie 1200 mg w ciągu 24 godzin. Podanie doustne, bez żucia kapsułek. U osób z wrażliwym żołądkiem przyjmowanie wraz z posiłkiem, co jednak może opóźnić rozpoczęcie działania. Nie zaleca się przyjmowania ibuprofenu z alkoholem, w celu uniknięcia uszkodzenia żołądka. Podanie na skórę (dorośli i młodzież >14 lat): stosowany 3 do 4 razy na dobę; w zależności od wielkości bolesnego miejsca pasek żelu o długości od 4 do 10 cm, co odpowiada od 2 g do 5 g żelu (100 do 250 mg ibuprofenu); maksymalna dawka dobowa 20 g żelu (1000 mg ibuprofenu). Krótkotrwale, w najmniejszej skutecznej dawce przez najkrótszy okres konieczny do złagodzenia objawów. Czas leczenia nie powinien przekraczać 1 do 2 tygodni; nie wykazano korzyści z dłuższego stosowania. Jeśli po 3 dniach objawy się nasilą lub nie nastąpi poprawa, wskazany kontakt z lekarzem. Nie stosuje się opatrunków okluzyjnych. Jonoforeza może zwiększyć wchłanianie substancji czynnej przez skórę – nakłada się wówczas pod katodę (elektroda ujemna), przy natężeniu prądu od 0,1 do 0,5 mA na 5 cm² powierzchni elektrody, maksymalnie przez około 10 minut. Osoby w podeszłym wieku: ze względu na większą podatność na działania niepożądane oraz częstsze zaburzenia czynności nerek, wątroby i układu krążenia zaleca się najniższą skuteczną dawkę przez możliwie najkrótszy czas. U pacjentów powyżej 65 lat należy ocenić dawkowanie, ponieważ może być konieczne zmniejszenie zazwyczaj stosowanej dawki. Niewydolność nerek: w łagodnych lub umiarkowanych zaburzeniach czynności nerek mniejsza dawka początkowa, utrzymywana na możliwie najniższym poziomie, przez możliwie najkrótszy czas, z monitorowaniem czynności nerek; natomiast w zaburzeniach czynności nerek o nasileniu od łagodnego do umiarkowanego nie jest konieczne zmniejszenie dawki. Niewydolność wątroby: w łagodnych lub umiarkowanych zaburzeniach czynności wątroby leczenie rozpoczyna się od obniżonych dawek, utrzymuje na możliwie najniższym poziomie, przez możliwie najkrótszy czas, z uważnym monitorowaniem; w zaburzeniach o nasileniu od małego do umiarkowanego nie jest konieczne zmniejszenie dawki. Czas leczenia – doustnie: u młodzieży w wieku od 12 do 18 lat stosowanie przez okres dłuższy niż trzy dni lub nasilenie objawów wymaga oceny sytuacji klinicznej; u dorosłych ocena sytuacji klinicznej, gdy ból utrzymuje się dłużej niż pięć dni, gorączka dłużej niż trzy dni, gdy ból albo gorączka się nasilą albo wystąpią inne objawy.

Bezwzględne przeciwwskazania: - reakcje w wywiadzie: skurcz oskrzeli, astma oskrzelowa, nieżyt błony śluzowej nosa, obrzęk naczynioruchowy bądź pokrzywka związane z przyjmowaniem kwasu acetylosalicylowego lub innych NLPZ - schorzenia ze zwiększoną tendencją do krwawień lub czynnym krwawieniem, np. małopłytkowość - skaza krwotoczna lub inne zaburzenia układu krzepnięcia - czynna choroba wrzodowa lub czynne krwawienie z owrzodzenia trawiennego, a także nawracająca choroba wrzodowa bądź nawracające krwawienie z owrzodzenia trawiennego w wywiadzie - krwawienie lub perforacja przewodu pokarmowego w wywiadzie w związku ze stosowaniem NLPZ - czynna choroba zapalna jelit - czynne krwawienie z naczyń mózgowych lub inne czynne krwawienie - ciężka niewydolność wątroby lub nerek - ciężka niewydolność serca (IV klasa wg NYHA) - ciężkie odwodnienie wskutek wymiotów, biegunki lub niedostatecznej podaży płynów - ostatni trymestr ciąży - postać miejscowa: otwarte rany, skóra w stanie zapalnym lub z zakażeniem, wyprysk oraz błony śluzowe Ostrożnie: - osoby w podeszłym wieku, z częstszymi działaniami niepożądanymi, zwłaszcza krwawieniem i perforacją przewodu pokarmowego mogącymi kończyć się zgonem - choroby układu pokarmowego w wywiadzie (wrzodziejące zapalenie jelita grubego, choroba Leśniowskiego-Crohna) z ryzykiem ich zaostrzenia - jednoczesne stosowanie leków zwiększających ryzyko owrzodzenia lub krwawienia z przewodu pokarmowego (doustne glikokortykosteroidy, leki przeciwzakrzepowe jak warfaryna, SSRI, leki przeciwpłytkowe jak ASA) - niekontrolowane nadciśnienie tętnicze, zastoinowa niewydolność serca (NYHA II-III), rozpoznana choroba niedokrwienna serca, choroba naczyń obwodowych i (lub) mózgowych, z unikaniem dużych dawek - czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego (nadciśnienie tętnicze, hiperlipidemia, cukrzyca, palenie tytoniu), zwłaszcza przy długotrwałym leczeniu dużymi dawkami - choroby wątroby lub nerek w wywiadzie, szczególnie przy jednoczesnym leczeniu lekami moczopędnymi - odwodnienie, np. z powodu biegunki, jako czynnik przyspieszający rozwój niewydolności nerek - odwodnione dzieci i młodzież, z ryzykiem zaburzeń czynności nerek - astma oskrzelowa, przewlekłe zapalenie błony śluzowej nosa lub choroby alergiczne, obecnie lub w wywiadzie, z ryzykiem skurczu oskrzeli, pokrzywki lub obrzęku naczynioruchowego - gorączka sienna, polipy nosa lub przewlekłe obturacyjne choroby układu oddechowego, ze zwiększonym ryzykiem reakcji alergicznych - reakcje alergiczne na inne substancje w wywiadzie, ze zwiększonym ryzykiem nadwrażliwości - zaburzenia krzepnięcia oraz stan bezpośrednio po dużych zabiegach chirurgicznych, wymagające monitorowania - jednoczesne przyjmowanie ASA hamującego agregację płytek - wrodzone zaburzenia metabolizmu porfiryn (np. ostra porfiria przerywana), tylko po ocenie bilansu korzyści i zagrożeń - toczeń rumieniowaty układowy i pokrewne choroby tkanki łącznej, z ryzykiem aseptycznego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych - ospa wietrzna, zalecane unikanie stosowania - zakażenia, gdyż możliwe jest maskowanie ich objawów, m.in. w bakteryjnym zapaleniu płuc i bakteryjnych powikłaniach ospy - postać miejscowa u dzieci i młodzieży poniżej 14 lat, ze względu na brak wystarczających danych - postać miejscowa: unikanie silnego światła naturalnego lub sztucznego na leczonej powierzchni w trakcie leczenia i przez dzień po nim, z uwagi na ryzyko nadwrażliwości na światło - postać miejscowa: unikanie długotrwałego stosowania i nakładania na duże powierzchnie skóry

Inne NLPZ, w tym inhibitory COX-2 i salicylany: jednoczesne podanie dwóch lub więcej NLPZ zwiększa – wskutek działania synergistycznego – ryzyko owrzodzeń lub krwawień z przewodu pokarmowego, dlatego kojarzenia takiego należy unikać. Kwas acetylosalicylowy: jednoczesne stosowanie nie jest zalecane ze względu na możliwość nasilenia działań niepożądanych. Ibuprofen może kompetycyjnie hamować wpływ małych dawek kwasu acetylosalicylowego na agregację płytek, a regularne, długotrwałe stosowanie może ograniczać jego działanie kardioprotekcyjne; sporadyczne przyjmowanie ibuprofenu uznaje się za pozbawione istotnego znaczenia klinicznego. Sole litu: jednoczesne stosowanie może zwiększać stężenie litu w surowicy, co wymaga jego kontroli; mechanizm wiąże się prawdopodobnie ze zmniejszeniem klirensu nerkowego, a jednoczesnego podawania należy unikać, chyba że stężenie litu jest monitorowane. Glikozydy nasercowe (digoksyna): NLPZ mogą nasilać niewydolność serca, zmniejszać przesączanie kłębuszkowe i zwiększać stężenie glikozydów w osoczu, zaleca się więc monitorowanie stężenia digoksyny. Fenytoina i pochodne hydantoiny: stężenie fenytoiny w osoczu może się zwiększać, zwiększając ryzyko działań toksycznych. Leki hipotensyjne (leki moczopędne, inhibitory ACE, beta-adrenolityki, antagoniści receptora angiotensyny II): leki moczopędne i inhibitory ACE mogą nasilać nefrotoksyczność NLPZ, a NLPZ mogą osłabiać działanie moczopędne i hipotensyjne tych leków. U pacjentów z zaburzoną czynnością nerek – odwodnionych lub w podeszłym wieku – skojarzenie inhibitora ACE lub antagonisty angiotensyny II z inhibitorem cyklooksygenazy może dodatkowo pogarszać czynność nerek, w tym prowadzić do zwykle odwracalnej ostrej niewydolności nerek, dlatego wymaga ostrożności, zwłaszcza w podeszłym wieku, z monitorowaniem czynności nerek na początku i okresowo w trakcie leczenia skojarzonego. Skojarzenie z inhibitorami ACE może prowadzić do hiperkaliemii. W badaniach doświadczalnych ibuprofen znosi wywoływane przez kaptopryl zwiększone wydalanie sodu. Leki moczopędne oszczędzające potas: skojarzenie może prowadzić do hiperkaliemii, co uzasadnia kontrolę stężenia potasu. Kortykosteroidy: zwiększone ryzyko owrzodzeń lub krwawień z przewodu pokarmowego. Leki przeciwpłytkowe (np. klopidogrel, tyklopidyna) i inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI): zwiększają ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego, a NLPZ nie należy łączyć z tyklopidyną ze względu na sumowanie się hamującego wpływu na czynność płytek. W skojarzeniu z pentoksyfiliną ryzyko krwawienia może wzrastać, z zaleceniem monitorowania czasu krwawienia. Metotreksat: NLPZ hamują wydzielanie cewkowe metotreksatu i obniżają jego klirens, a podanie ibuprofenu w okresie 24 godzin przed lub po metotreksacie może zwiększać jego stężenie i nasilać toksyczność. Przy dużych dawkach metotreksatu należy unikać jednoczesnego stosowania, a przy małych dawkach rozważyć ryzyko interakcji, szczególnie u pacjentów z zaburzoną czynnością nerek, monitorując czynność nerek. Leki przeciwzakrzepowe: NLPZ mogą nasilać działanie leków przeciwzakrzepowych, np. warfaryny, dlatego zaleca się monitorowanie parametrów krzepnięcia. Skojarzenie z lekami trombolitycznymi może zwiększać ryzyko krwawienia. Cyklosporyna i takrolimus: ryzyko uszkodzenia nerek przez cyklosporynę jest zwiększone przy skojarzeniu z NLPZ i nie można go wykluczyć w połączeniu z ibuprofenem; takrolimus zwiększa ryzyko nefrotoksyczności. Mechanizm wiąże się z obniżoną syntezą prostaglandyn w nerkach, co wymaga ścisłego monitorowania ich czynności. Pochodne sulfonylomocznika: NLPZ mogą nasilać działanie hipoglikemizujące, zaleca się więc kontrolę glikemii; mechanizm wiąże się z wypieraniem z połączeń z białkami osocza. Zydowudyna: u zakażonych HIV chorych na hemofilię skojarzenie zwiększa ryzyko wylewów do stawów i krwiaków, a łączne stosowanie z NLPZ może nasilać toksyczność hematologiczną – zaleca się kontrolę morfologii 1–2 tygodnie po rozpoczęciu leczenia skojarzonego. Probenecyd i sulfinpirazon: mogą spowalniać wydalanie ibuprofenu; skutkuje to zwiększeniem jego stężenia w osoczu w mechanizmie hamowania sekrecji kanalikowej i glukuronokoniugacji, co może wymagać dostosowania dawki. Chinolony: w badaniach na zwierzętach NLPZ zwiększały ryzyko drgawek związanych z chinolonami, a pacjenci przyjmujący oba leki mogą być na to ryzyko narażeni. Inhibitory CYP2C9: jednoczesne stosowanie może zwiększać ekspozycję na ibuprofen (substrat CYP2C9); w badaniu z worykonazolem i flukonazolem ekspozycja na S(+)-ibuprofen wzrastała o około 80–100%, dlatego przy silnych inhibitorach – zwłaszcza przy dużych dawkach ibuprofenu – należy rozważyć zmniejszenie dawki. Mifepryston: stosowanie NLPZ w okresie 8–12 dni po podaniu mifeprystonu może osłabiać jego działanie. Antybiotyki aminoglikozydowe: NLPZ mogą upośledzać ich wydalanie i nasilać toksyczność. Baklofen: ibuprofen może nasilać toksyczność baklofenu wskutek jego kumulacji przy wywołanej niewydolności nerek. Takryna: jednoczesne podanie zwiększa toksyczność takryny przez wypieranie z połączeń z białkami osocza, co może prowadzić do majaczenia. Żywice jonowymienne (cholestyramina): zmniejszają wchłanianie ibuprofenu i mogą osłabiać jego skuteczność. Wyciągi roślinne: miłorząb dwuklapowy może zwiększać ryzyko krwawień związanych ze stosowaniem NLPZ. Przy podaniu miejscowym, ze względu na małe wchłanianie układowe substancji czynnej, wystąpienie interakcji zgłaszanych dla ibuprofenu podawanego doustnie jest mało prawdopodobne.

Najczęstsze dotyczą przewodu pokarmowego. Bardzo często: zgaga, ból brzucha, nudności, wymioty, wzdęcia, biegunka, zaparcia oraz nieznaczna utrata krwi z przewodu pokarmowego mogąca w wyjątkowych przypadkach wywołać niedokrwistość. Często: owrzodzenia przewodu pokarmowego, w przebiegu których może dojść do krwawienia i perforacji; wrzodziejące zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, zaostrzenie zapalenia jelita grubego i choroby Leśniowskiego-Crohna. Niezbyt często: zapalenie błony śluzowej żołądka. Rzadko: zwężenie przełyku, zaostrzenie choroby uchyłkowej jelit, nieswoiste krwotoczne zapalenie jelita grubego; krwawienie z przewodu pokarmowego może prowadzić do niedokrwistości i wymiotów krwawych. Bardzo rzadko: zapalenie przełyku, zapalenie trzustki, powstawanie przeponopodobnych zwężeń światła jelita. Krwawienie, owrzodzenie lub perforacja przewodu pokarmowego czasami ze skutkiem śmiertelnym, szczególnie u pacjentów w podeszłym wieku. Zaburzenia układu nerwowego. Bardzo często: zmęczenie lub bezsenność, ból głowy, zaburzenia równowagi. Niezbyt często: bezsenność, pobudzenie psychoruchowe, drażliwość lub zmęczenie. Bardzo rzadko: aseptyczne (jałowe) zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych – ze sztywnością karku, bólem głowy, nudnościami, wymiotami, gorączką lub splątaniem; szczególnie predysponowani wydają się pacjenci z chorobami autoimmunologicznymi (SLE, mieszana choroba tkanki łącznej). Uważa się, że jest to reakcja nadwrażliwości, przy czym nie stwierdza się reaktywności krzyżowej między NLPZ. Zaburzenia psychiczne. Niezbyt często: lęk, niepokój ruchowy. Rzadko: reakcje psychotyczne, nerwowość, drażliwość, splątanie lub dezorientacja i depresja. Zaburzenia ucha i błędnika. Często: zawroty głowy. Niezbyt często: szumy uszne. Rzadko: zaburzenia słuchu. Zaburzenia oka. Niezbyt często: zaburzenia widzenia. Rzadko: odwracalne niedowidzenie toksyczne. Zaburzenia serca i naczyń. Bardzo rzadko: kołatanie serca, niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego. Częstość nieznana: zespół Kounisa. Bardzo rzadko: nadciśnienie tętnicze. Badania kliniczne sugerują, że przyjmowanie ibuprofenu, szczególnie w dużych dawkach (2400 mg na dobę) przez długi czas, może być związane z niewielkim zwiększeniem ryzyka zakrzepów tętniczych (np. zawał serca lub udar). Zaburzenia układu oddechowego. Bardzo rzadko: astma oskrzelowa, skurcz oskrzeli, duszność i świszczący oddech. Zaburzenia układu immunologicznego. Niezbyt często: reakcje nadwrażliwości ze zmianami skórnymi i świądem, a także napady astmy (którym mogą towarzyszyć spadki ciśnienia tętniczego). Bardzo rzadko: toczeń układowy rumieniowaty, ciężkie reakcje nadwrażliwości, obrzęk twarzy, języka, wewnętrznej części krtani i towarzyszące zwężenie dróg oddechowych, duszność, kołatanie serca, spadek ciśnienia tętniczego i zagrażający życiu wstrząs. Przy podaniu miejscowym: niezbyt często reakcje nadwrażliwości lub miejscowe reakcje alergiczne (kontaktowe zapalenie skóry); bardzo rzadko obrzęk naczynioruchowy. Zaburzenia skóry. Często: wysypka skórna. Niezbyt często: pokrzywka, świąd, plamica (w tym plamica alergiczna), wysypka skórna. Bardzo rzadko: ciężkie niepożądane reakcje skórne (SCAR), w tym rumień wielopostaciowy, złuszczające zapalenie skóry, zespół Stevensa-Johnsona i toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka, łysienie oraz skórne reakcje fotoalergiczne i alergiczne zapalenie naczyń. W wyjątkowych przypadkach w przebiegu ospy wietrznej mogą wystąpić ciężkie zakażenia skóry i powikłania w obrębie tkanki podskórnej. Częstość nieznana: reakcja polekowa z eozynofilią i objawami ogólnymi (zespół DRESS) oraz ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP). Przy podaniu miejscowym: często miejscowe reakcje skórne, takie jak rumień, świąd, pieczenie, wysypka, w tym tworzenie się krostek lub pokrzywka. Zaburzenia krwi. Bardzo rzadko: zaburzenia krwiotworzenia (niedokrwistość, agranulocytoza, leukopenia, małopłytkowość i pancytopenia); pierwszymi objawami są gorączka, zapalenie gardła, powierzchowne owrzodzenia jamy ustnej, objawy grypopodobne, nasilone zmęczenie, krwawienia z nosa i podskórne wylewy krwi. Zaburzenia wątroby. Rzadko: żółtaczka, zaburzenia czynności wątroby, uszkodzenie wątroby (szczególnie przy długotrwałym stosowaniu), niewydolność wątroby, ostre zapalenie wątroby. Zaburzenia nerek. Niezbyt często: zmniejszone wydalanie moczu i powstanie obrzęków, szczególnie u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym lub niewydolnością nerek, zespołem nerczycowym, śródmiąższowym zapaleniem nerek, któremu może towarzyszyć ostra niewydolność nerek. Rzadko: uszkodzenie tkanek nerek (martwica brodawek nerkowych), szczególnie w przypadku długotrwałego stosowania, zwiększone stężenie kwasu moczowego w surowicy krwi. Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe. Rzadko: sztywność karku. Zakażenia. Bardzo rzadko: w związku ze stosowaniem NLPZ opisywano ostry stan zapalny spowodowany przez zakażenia (np. rozwój martwiczego zapalenia powięzi), co prawdopodobnie związane jest z mechanizmem działania tych leków. Reakcje w miejscu podania (postać pozajelitowa). Często: ból i uczucie pieczenia w miejscu podania. Częstość nieznana: reakcje w miejscu wstrzyknięcia, np. obrzęk, krwiak lub krwawienie. Działania niepożądane specyficzne dla wcześniaków (podanie pozajelitowe w przetrwałym przewodzie tętniczym). Opisywano: krwawienie dokomorowe, leukomalację okołokomorową, dysplazję oskrzelowo-płucną, krwawienie płucne, martwicze zapalenie jelit, perforację jelita, skąpomocz, zatrzymanie płynów i krwiomocz; zgłaszano także hipoksemię oraz krwawienie z przewodu pokarmowego. Przedawkowanie. Po przedawkowaniu zgłaszano nudności, wymioty i szumy uszne. Po dużym przedawkowaniu opisano zespół obejmujący śpiączkę, hiperkaliemię z zaburzeniami rytmu serca, kwasicę metaboliczną, gorączkę oraz niewydolność oddechową i nerkową.

Hamowanie syntezy prostaglandyn może niekorzystnie wpływać na przebieg ciąży oraz rozwój zarodka i płodu. Dane epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko poronień, wad wrodzonych serca i wytrzewienia po stosowaniu inhibitorów syntezy prostaglandyn we wczesnej ciąży; bezwzględne ryzyko wad układu krążenia wzrasta z poniżej 1% do około 1,5%. Ryzyko to rośnie wraz ze zwiększaniem dawki i wydłużaniem czasu leczenia. W badaniach na zwierzętach wykazano zwiększenie strat przed- i poimplantacyjnych oraz przypadków obumarcia zarodka lub płodu, a podawanie w okresie organogenezy zwiększało częstość różnych wad wrodzonych, w tym dotyczących układu krążenia. I i II trymestr: stosowanie od 20. tygodnia ciąży może powodować małowodzie w następstwie zaburzeń czynności nerek płodu – może ono wystąpić krótko po rozpoczęciu leczenia i zwykle ustępuje po jego przerwaniu; opisywano też przypadki zwężenia przewodu tętniczego po leczeniu w drugim trymestrze, które w większości ustępowało po odstawieniu. Z tego względu w pierwszym i drugim trymestrze nie należy stosować, chyba że jest to bezwzględnie konieczne, a wówczas w najmniejszej dawce i możliwie najkrócej. Po ekspozycji trwającej kilka dni od 20. tygodnia ciąży zaleca się rozważenie przedporodowego monitorowania w kierunku małowodzia i zwężenia przewodu tętniczego, a w razie ich stwierdzenia – zaprzestanie leczenia. Przy podaniu miejscowym ogólnoustrojowe stężenie ibuprofenu jest mniejsze niż po podaniu doustnym. Mimo mniejszej ekspozycji ogólnoustrojowej po zastosowaniu miejscowym nie wiadomo, czy może być ono szkodliwe dla zarodka lub płodu. III trymestr: przeciwwskazany – wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn mogą u płodu wywołać działanie toksyczne na układ krążenia i oddechowy (przedwczesne zwężenie/zamknięcie przewodu tętniczego i rozwój nadciśnienia płucnego) oraz zaburzenia czynności nerek, a u matki i noworodka pod koniec ciąży – możliwe wydłużenie czasu krwawienia i działanie przeciwagregacyjne występujące nawet po bardzo małych dawkach oraz zahamowanie czynności skurczowej macicy prowadzące do opóźnienia lub wydłużenia akcji porodowej. Zaburzenia czynności nerek mogą przekształcić się w niewydolność nerek z małowodziem. Dlatego stosowanie w trzecim trymestrze jest przeciwwskazane. Laktacja: to zależy – ibuprofen i jego metabolity przenikają do mleka kobiecego w małych stężeniach. Nie stwierdzono dotąd szkodliwego działania na niemowlęta, dlatego przy krótkotrwałym stosowaniu w mniejszych dawkach nie jest konieczne przerywanie karmienia; przerwanie zaleca się jednak przy dawkach powyżej 1200 mg/dobę lub stosowaniu długotrwałym, z uwagi na możliwość zahamowania syntezy prostaglandyn u noworodka. Przy postaci do stosowania miejscowego, jako środek ostrożności, nie należy nakładać bezpośrednio na okolicę piersi u kobiet karmiących. Płodność: ibuprofen może upośledzać płodność, a jego stosowanie nie jest wskazane u kobiet planujących ciążę. Leki hamujące cyklooksygenazę/syntezę prostaglandyn mogą zaburzać płodność u kobiet poprzez wpływ na owulację; działanie to jest odwracalne po zaprzestaniu leczenia. Należy rozważyć odstawienie u kobiet mających trudności z zajściem w ciążę lub poddawanych badaniu płodności.

Przy jednorazowym lub krótkotrwałym stosowaniu brak wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Jednak istotne działania niepożądane, takie jak zmęczenie i zawroty głowy, mogą upośledzać reaktywność, a zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn może być zaburzona; do tego rodzaju objawów szczególnie często dochodzi przy jednoczesnym spożywaniu alkoholu. Przy wystąpieniu zawrotów głowy, zaburzeń widzenia albo innych zaburzeń ośrodkowego układu nerwowego należy powstrzymać się od prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłanianie zależne od drogi podania: po podaniu doustnym ibuprofen jest częściowo wchłaniany już w żołądku, a następnie całkowicie wchłaniany w jelicie cienkim; szczytowe stężenia w osoczu występują po około 1 do 2 godzin od podania. Postać płynna (rozpuszczona) wchłania się szybciej – mediana szczytowego stężenia w osoczu jest osiągana około 30 minut po podaniu na czczo; podanie z jedzeniem może opóźnić osiągnięcie szczytowych stężeń w osoczu. Po podaniu dożylnym proces wchłaniania nie zachodzi, a biodostępność ibuprofenu jest całkowita, przy czym stężenie maksymalne (Cmax) enancjomeru S (enancjomeru czynnego) i enancjomeru R osiągane jest po około 40 minutach przy infuzji trwającej 30 minut. Po podaniu miejscowym na skórę ibuprofen może magazynować się w skórze, a następnie uwalnia się powoli do kompartmentu centralnego; stopień wchłaniania przez skórę wynosi około 5%. Wiązanie z białkami osocza: 90 do 99%. Objętość dystrybucji szacowana na poziomie od 0,11 do 0,21 l/kg. Przenikanie do mleka kobiecego znikome. Metabolizm wątrobowy w reakcjach hydroksylacji i karboksylacji, z powstaniem farmakologicznie nieczynnych metabolitów. Metabolizowany w wątrobie do dwóch nieczynnych metabolitów, wydalanych przez nerki w postaci niezmienionej lub sprzężonej. Farmakokinetyka stereoselektywna: podawany zwykle jako mieszanina racemiczna, przy czym zachodzi metaboliczna konwersja nieczynnego enancjomeru R-(−) do czynnego S-(+), czyli deksibuprofenu. Eliminacja: szybkie wydalanie z moczem głównie w postaci metabolitów i ich sprzężeń; ok. 1% wydalane jako niezmieniony ibuprofen, a ok. 14% jako ibuprofen sprzężony. Eliminacja głównie drogą nerkową (90%), ale również z żółcią. Praktycznie całkowite wydalenie w ciągu 24 godzin po podaniu ostatniej dawki. Okres półtrwania w fazie eliminacji wynosi około 2 godzin. Farmakokinetyka liniowa: po podaniu jednorazowym (w zakresie dawek od 200 mg do 800 mg) ibuprofen wykazuje liniowość w zakresie pola powierzchni pod krzywą zależności stężenia od czasu. Zaburzenia czynności nerek: u pacjentów z łagodnymi zaburzeniami czynności nerek stwierdzano – w porównaniu ze zdrowymi osobami z grupy kontrolnej – zwiększone stężenie niezwiązanego (S)-ibuprofenu, wyższe wartości AUC dla (S)-ibuprofenu oraz zwiększony stosunek enancjomeryczny AUC (S/R). U pacjentów ze schyłkową niewydolnością nerek poddawanych dializoterapii frakcja wolna ibuprofenu stanowiła średnio 3%, podczas gdy u zdrowych ochotników – 1%. Ciężkie upośledzenie czynności nerek może prowadzić do kumulacji metabolitów ibuprofenu o nieznanym znaczeniu; metabolity można usunąć hemodializą. Zaburzenia czynności wątroby: u pacjentów z marskością wątroby przebiegającą z umiarkowanym zaburzeniem czynności wątroby (6-10 punktów na skali Childa-Pugha) leczonych ibuprofenem w postaci racematu stwierdzono średnio 2-krotne wydłużenie okresu półtrwania oraz znacznie niższy współczynnik enancjomeryczny AUC (S/R) w porównaniu z grupą kontrolną złożoną ze zdrowych ochotników, co sugeruje upośledzenie inwersji metabolicznej (R)-ibuprofenu do farmakologicznie czynnego enancjomeru S. Właściwości farmakologiczne niezależne od drogi podania: mechanizm działania i właściwości farmakologiczne ibuprofenu podawanego drogą dożylną i doustną nie różnią się od siebie.