Ampicylina

Aminopenicylina – półsyntetyczny antybiotyk beta-laktamowy o szerokim spektrum przeciwbakteryjnym; grupa: penicyliny o szerokim spektrum (ATC J01CA01). Działanie bakteriobójcze. Mechanizm polega na blokowaniu biosyntezy ściany komórkowej bakterii poprzez wiązanie z białkami wiążącymi penicyliny (PBP) oraz aktywację niektórych enzymów bakteryjnych – autolizyn i hydrolaz mureiny. Sposób działania podobny do benzylopenicyliny, jednak dzięki grupie aminowej w łańcuchu bocznym przyłączonej do podstawowej struktury penicyliny ampicylina lepiej przenika przez błonę zewnętrzną części bakterii Gram-ujemnych i wykazuje szersze spektrum aktywności. Zależność PK/PD: skuteczność zależy przede wszystkim od czasu utrzymywania się stężenia powyżej minimalnego stężenia hamującego (MIC) drobnoustroju. Oporność: powstaje głównie wskutek wytwarzania beta-laktamaz hydrolizujących penicylinę, z których część może być hamowana przez kwas klawulanowy. Innym mechanizmem jest wytwarzanie zmienionych białek PBP; oporność często kodowana plazmidowo. Występuje oporność krzyżowa na inne antybiotyki beta-laktamowe (penicyliny i cefalosporyny). Ampicylina jest nieaktywna wobec Pseudomonas aeruginosa.

Zakażenia bakteryjne u dorosłych i dzieci. Zakażenia dróg oddechowych: ostre zaostrzenie przewlekłego zapalenia oskrzeli oraz pozaszpitalne zapalenie płuc, gdy penicylina G jest nieskuteczna lub nieodpowiednia z innych powodów. Zakażenia dróg moczowych: odmiedniczkowe zapalenie nerek. Bakteryjne zapalenie opon mózgowych. Zakażenia w obrębie jamy brzusznej. Bakteriemia współistniejąca z którymkolwiek z powyższych zakażeń lub podejrzewana o współwystępowanie z nimi. Leczenie i profilaktyka zapalenia wsierdzia.

Dawkę ampicyliny należy dobrać z uwzględnieniem wieku, masy ciała i funkcji nerek pacjenta, ciężkości i miejsca zakażenia oraz przypuszczalnego lub potwierdzonego mikroorganizmu patogennego. Dorośli i młodzież (>12 lat). Domięśniowo: 500 mg 4 razy na dobę. Wstrzyknięcie dożylne: 500 mg–2 g, 4–6 razy na dobę; ciągła infuzja dożylna: 6–12 g na dobę; przerywana infuzja dożylna: 2 g, 4–6 razy na dobę. Profilaktyka zapalenia wsierdzia (dorośli): 2 g można podawać dożylnie jako pojedynczą dawkę 30 do 60 minut przed zabiegiem. Dzieci (do 12 lat) – dożylnie lub w infuzji. Noworodki 7–21 dni: 30 mg/kg co 8 godzin; w przypadku ciężkiego zakażenia dawkę można podwoić. Noworodki 21–28 dni: 30 mg/kg co 6 godzin; w przypadku ciężkiego zakażenia dawkę można podwoić. Dzieci w wieku od 1 miesiąca do 12 lat: 25 mg/kg (maksymalnie 1 g) co 6 godzin; w przypadku ciężkiego zakażenia dawkę można podwoić do 50 mg/kg (maksymalnie 2 g). Bakteryjne zapalenie opon mózgowych u dzieci: dożylną dawkę podawaną dzieciom można w razie konieczności zwiększyć do 400 mg/kg masy ciała na dobę. Profilaktyka zapalenia wsierdzia (dzieci): 50 mg/kg można podawać dożylnie jako pojedynczą dawkę 30 do 60 minut przed zabiegiem. Leczenie skojarzone. W bakteryjnym zapaleniu opon mózgowych wywołanym Listeria monocytogenes oraz bakteriemii u noworodków ampicylinę należy stosować w skojarzeniu z innymi lekami przeciwbakteryjnymi. W zakażeniach w obrębie jamy brzusznej o etiologii (lub podejrzeniu) beztlenowcowej i/lub Gram-ujemnej ampicylinę należy stosować w skojarzeniu z innymi, odpowiednimi lekami przeciwbakteryjnymi. Kontrola leczenia. Podczas terapii długotrwałej (> 2–3 tygodnie) należy monitorować czynności wątroby i nerek oraz parametry morfotyczne krwi. Zaburzenia czynności nerek. U pacjentów z klirensem kreatyniny > 30 mL/min nie ma konieczności dostosowywania dawki. U pacjentów z ciężkim zaburzeniami czynności nerek, ze współczynnikiem przesączania kłębuszkowego 30 mL/min lub niższym, zaleca się zmniejszenie dawki, ponieważ należy oczekiwać akumulacji ampicyliny: przy klirensie kreatyniny 20 do 30 mL/min zwykle stosowaną dawkę należy zmniejszyć do ⅔, przy klirensie kreatyniny poniżej 20 mL/min zwykle stosowaną dawkę należy zmniejszyć do ⅓; u pacjentów z ciężką niewydolnością nerek nie należy przekraczać dawki 1 g ampicyliny co 8 godzin. Sposób podania. Do podawania domięśniowego i dożylnego; wstrzyknięcie domięśniowe lub dożylne albo w postaci infuzji przerywanej lub ciągłej. Przy podawaniu domięśniowym trzeba przestrzegać zwykle stosowanych ograniczeń dotyczących objętości. Powolna iniekcja dożylna przez 5–10 minut; szybkie podanie może wywołać drgawki. Infuzja dożylna przez 20–30 minut; w przypadku infuzji ciągłych należy w miarę możliwości stosować pompę infuzyjną.

Bezwzględne przeciwwskazania: - nadwrażliwość na inne penicyliny - jednoczesne stosowanie leków antyperystaltycznych w przebiegu biegunki związanej z antybiotykiem Ostrożnie: - pacjenci wykazujący dużą skłonność do reakcji alergicznych - możliwa nadwrażliwość krzyżowa na cefalosporyny u osób uczulonych na penicylinę - mononukleoza zakaźna oraz przewlekła białaczka limfocytowa ze względu na częste występowanie wysypki skórnej - zaburzenia czynności nerek wymagające dostosowania dawki do klirensu kreatyniny i kontroli czynności nerek - jednoczesne stosowanie doustnych leków przeciwzakrzepowych z uwagi na możliwe wydłużenie czasu protrombinowego - niedokrwistość hemolityczna - dieta ubogosodowa ze względu na dużą zawartość sodu

Allopurynol: jednoczesne podawanie z ampicyliną może zwiększyć ryzyko wystąpienia alergicznych reakcji skórnych; zwiększoną częstość wysypek skórnych zgłaszano u pacjentów otrzymujących ampicylinę lub amoksycylinę wraz z allopurynolem w porównaniu z otrzymującymi sam antybiotyk, choć nie potwierdzono tego w kolejnym badaniu. Probenecyd: zmniejsza wydzielanie kanalikowe ampicyliny, co może powodować zwiększenie jej stężenia we krwi oraz wydłużenie okresu półtrwania w osoczu. Doustne antykoagulanty kumarynowe: równoczesne podawanie może powodować wzrost międzynarodowego współczynnika znormalizowanego (INR). Metotreksat: ampicylina może hamować wydalanie metotreksatu i tym samym zwiększać jego stężenie w surowicy oraz nasilać toksyczność; wskazane monitorowanie stężeń metotreksatu we krwi. Doustna żywa szczepionka przeciw durowi brzusznemu: między podaniem antybiotyku a przyjęciem szczepionki powinny upłynąć 3 doby.

Skórne reakcje nadwrażliwości należą do najczęstszych; wysypki mają zwykle charakter pokrzywkowy lub plamkowo-grudkowy – reakcje pokrzywkowe są typowe dla alergii na penicyliny, natomiast rumieniowe osutki plamkowo-grudkowe są charakterystyczne dla ampicyliny i pojawiają się często po ponad 7 dniach od rozpoczęcia leczenia. Mogą wynikać z nadwrażliwości na pierścień beta-laktamowy lub grupę aminową łańcucha bocznego, albo mieć charakter reakcji toksycznej. Rzadziej opisywano cięższe reakcje skórne, w tym rumień wielopostaciowy związany z ampicyliną bywał sporadycznie zgłaszany. Częstość osutki jest szczególnie wysoka w przebiegu mononukleozy, a zwiększoną jej częstość obserwowano również u pacjentów z białaczką. Często: świąd, wysypka skórna; luźne stolce; osutka. Niezbyt często: rzekomobłoniaste zapalenie jelit; niedokrwistość, małopłytkowość, eozynofilia, leukopenia i agranulocytoza; choroba posurowicza, obrzęk naczynioruchowy, obrzęk krtani, gorączka polekowa, niedokrwistość hemolityczna, alergiczne zapalenie naczyń lub zapalenie nerek, pęcherzykowe reakcje skórne; zapalenie języka, zapalenie jamy ustnej, mdłości, wymioty, zapalenie jelita cienkiego i okrężnicy, biegunka; pokrzywka; ponadto obecność kryształów w moczu. Rzadko: reakcje anafilaktyczne, złuszczające zapalenie skóry, toksyczna nekroliza naskórka, rumień wysiękowy wielopostaciowy, zespół Stevensa-Johnsona; zawroty głowy, bóle głowy, mioklonie i drgawki (w przypadku niewydolności nerek lub bardzo wysokich dawek); zapalenie wątroby i żółtaczka cholestatyczna, umiarkowane i przemijające zwiększenie aktywności transaminaz; złuszczające zapalenie skóry i rumień wielopostaciowy. Rzadko również ostre śródmiąższowe zapalenie nerek (w przypadku dużych dawek podawanych dożylnie); ból i obrzęk w miejscu podania. Częstość nieznana: ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP). Ponadto obserwowano zakażenie grzybicze w jamie ustnej i okolicy narządów płciowych. Przy podaniu domięśniowym może wystąpić ból w miejscu wstrzyknięcia. Zwiększone wartości AspAT wynikają z miejscowego uwalniania w miejscu wstrzyknięcia i nie muszą oznaczać związku z czynnością wątroby.

Wieloletnie doświadczenie kliniczne wskazuje na niewielkie ryzyko działań niepożądanych u płodu i noworodka. Brak jednak odpowiednio kontrolowanych badań u kobiet w ciąży. Stosowanie w ciąży dopuszczalne tylko wtedy, gdy oczekiwane korzyści przewyższają potencjalne ryzyko dla matki i dziecka. Laktacja: ograniczone – w dawkach terapeutycznych (ok. 1 µg/ml po wstrzyknięciu 2–4 g) przenika do mleka kobiecego w niewielkich ilościach. U dzieci karmionych piersią możliwe reakcje nadwrażliwości, biegunka lub grzybicze zakażenie błon śluzowych. W niektórych sytuacjach może być konieczne przerwanie karmienia piersią. Płodność: w badaniach na zwierzętach nie stwierdzono wpływu na płodność.

Nie wywiera wpływu lub wywiera nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Wchłanianie: względnie odporna na inaktywację kwasem żołądkowym, umiarkowanie dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego po podaniu doustnym. Pokarm może zaburzać wchłanianie, dlatego dawki najlepiej przyjmować co najmniej 30 min przed posiłkiem. Po doustnej dawce 500 mg stężenie maksymalne w osoczu osiągane jest w ciągu ok. 1–2 h i wynosi 3–6 mikrogramów/mL. Po dawce domięśniowej 500 mg (sól sodowa) stężenie maksymalne występuje w ciągu ok. 1 h i wynosi 7–14 mikrogramów/mL. W infuzji przerywanej dawki 2 g stężenie maksymalne w surowicy wynosi ok. 100 mikrogramów/mL, a po 4 h ok. 4 mikrogramów/mL. Dystrybucja: szeroka; stężenia lecznicze osiągane w płynie puchlinowym, opłucnowym i stawowym. Przenika przez łożysko, w niewielkich ilościach do mleka kobiecego. Przy zapaleniu opon mózgowych przenika przez barierę krew–mózg łatwiej niż przy barierze nienaruszonej; stężenie w płynie mózgowo-rdzeniowym wynosi średnio 10–35% stężenia w surowicy. Wyższe niż w surowicy stężenia w żółci. Wiązanie z białkami osocza ok. 20%. Metabolizm: częściowo metabolizowana do mikrobiologicznie nieaktywnych kwasów penicylinowych. Okres półtrwania: 50–60 min. Wydłużony u noworodków, osób w podeszłym wieku i w niewydolności nerek; w ciężkiej niewydolności nerek opisywano wartości 7–20 h. U noworodków 2–4 h. U pacjentów ze skąpomoczem może wydłużać się do 8–20 h. Eliminacja: wydalana w postaci niezmienionej przez nerki (przesączanie kłębuszkowe i wydzielanie kanalikowe), a także z żółcią i kałem. Klirens nerkowy zmniejsza probenecyd. Po podaniu doustnym ok. 20–40% dawki wydala się w postaci niezmienionej z moczem w ciągu 6 h; po podaniu pozajelitowym ok. 60–80% w ciągu 6 h. Wg innej charakterystyki po podaniu pozajelitowym ok. 73% (±10%) dawki wydala się w postaci niezmienionej z moczem w ciągu 0–12 h, a do 10% w postaci metabolitów. Klirens nerkowy po podaniu dożylnym ok. 194 mL/min. Wysokie stężenia w żółci; podlega krążeniu jelitowo-wątrobowemu, część wydalana z kałem. Dializa: usuwana na drodze hemodializy, lecz nie dializy otrzewnowej. Niewydolność nerek: dawkę należy zmniejszyć lub wydłużyć odstęp między dawkami w ciężkiej niewydolności nerek (klirens kreatyniny poniżej 10 mL/min). Pacjenci dializowani powinni otrzymać dodatkową dawkę po zabiegu.