Lidokaina

Lek miejscowo znieczulający o budowie amidowej oraz lek przeciwarytmiczny klasy Ib (wg klasyfikacji Vaughana-Williamsa). Nie wpływa na czas trwania potencjału czynnościowego. Znieczulenie miejscowe i regionalne: lidokaina zmniejsza przepływ kationów przez błony komórkowe, zwłaszcza jonów sodu, a w większych stężeniach również jonów potasu. Prowadzi to, w zależności od stężenia, do zmniejszenia pobudliwości włókien nerwowych, ponieważ wzrost przepuszczalności dla sodu generujący potencjał czynnościowy zostaje spowolniony. Cząsteczka lidokainy od wewnątrz komórki wnika do kanału sodowego i blokuje go, wiążąc się ze specjalnym receptorem; bezpośredni efekt wbudowywania się do błony komórkowej jest dużo mniej istotny. W efekcie zahamowanie napływu jonów Na+ uniemożliwia generowanie i przewodzenie impulsów pojawiających się w odpowiedzi na depolaryzację, a próg pobudliwości włókien nerwowych wzrasta aż do całkowitego zablokowania przewodzenia. Działanie jest odwracalne. Odwracalnie hamuje przewodzenie we wrażliwych włóknach nerwowych w miejscu podania; kolejność utraty czynności nerwów: ból, temperatura, dotyk i ucisk. Zależność od średnicy włókna: stężenie blokujące przewodnictwo jest odwrotnie proporcjonalne do średnicy włókna – w pierwszej kolejności blokowane są cienkie włókna bólowe, następnie grubsze czuciowe, a do zablokowania najgrubszych włókien ruchowych konieczne są najwyższe stężenia. Zależność od pKa i pH: ponieważ lidokaina przed dotarciem do miejsca działania musi przeniknąć do wnętrza komórki, jej działanie zależy od pKa oraz pH środowiska, tzn. od ilości wolnej zasady, której cząsteczki są głównie wbudowywane do lipofilnych błon włókien nerwowych. W tkance objętej stanem zapalnym miejscowe działanie znieczulające jest osłabione ze względu na niższe pH środowiska. Znieczulenie powierzchniowe: środki znieczulające powierzchniowo dyfundują przez nabłonek śluzówki i docierają do receptorów bólu w błonie podśluzowej, powodując miejscowe wyłączenie odczuwania bólu na śluzówce, powierzchni ran i skórze. Działanie przeciwarytmiczne (po podaniu układowym): jest rezultatem blokowania kanału sodowego; lidokaina hamuje aktywność bioelektryczną w zdepolaryzowanym mięśniu serca, natomiast w niewielkim stopniu wpływa na mięsień niezdepolaryzowany oraz na układ przewodzący. W błonach włókien mięśnia sercowego hamuje duży przejściowy wzrost przepuszczalności kanałów sodowych w fazie plateau potencjału czynnościowego oraz zwiększa wypływ potasu w okresie repolaryzacji. We włóknach Purkiniego czas trwania potencjałów czynnościowych i ich okres refrakcji bezwzględnej są skrócone, a przewodzenie impulsów spowolnione, natomiast przewodzenie w węźle zatokowym i okolicach nadkomorowych pozostaje praktycznie bez zmian. Progi pobudzenia i migotania są podwyższone; tłumione są heterotopowe stymulatory oraz potencjały czynnościowe pochodzące z potencjałów opóźnionych i tachyarytmie powodowane pobudzeniem nawrotnym. Hamuje depolaryzację diastoliczną i automatyzm komór w układzie przewodzącym. Skuteczna w zaburzeniach rytmu związanych z depolaryzacją (np. niedokrwienie, przedawkowanie glikozydów nasercowych), natomiast działanie w zaburzeniach rytmu powstających w tkance niezdepolaryzowanej jest niewielkie. Zależność wiązania od stanu błony: kanały sodowe intensywniej wiążą lidokainę, gdy błona jest zdepolaryzowana, dlatego działanie przeciwarytmiczne jest szczególnie znaczące przy zwiększonej częstotliwości wzbudzania. Działanie jest wzmocnione przy mniej ujemnych wartościach potencjału spoczynkowego, np. w hiperkaliemii i (lub) niedokrwieniu mięśnia sercowego, a osłabione przy hiperpolaryzacji, np. z powodu hipokaliemii. Wpływ na hemodynamikę: w stężeniach terapeutycznych nieznacznie obniża rzut serca, opór obwodowy i ciśnienie tętnicze oraz nie wykazuje wpływu na przedsionki, kurczliwość mięśnia sercowego i przewodnictwo przedsionkowo-komorowe. Pacjenci z zaburzeniami funkcji węzła zatokowego mogą jednak zareagować intensywnie na działanie hamujące przewodnictwo. Inne działania: wykazuje słabe działanie parasympatykolityczne; śródskórnie w niskim stężeniu działa łagodnie naczyniozwężająco, a w wyższym stężeniu naczyniorozszerzająco. Po podaniu układowym (np. okołooperacyjnym) hamuje reakcję zapalną indukowaną zabiegiem operacyjnym, co wiąże się ze zmniejszeniem osoczowych stężeń m.in. IL-6, IL-8, C3a, IL-1ra, CD11b, L- i P-selektyny. Skuteczność analgetyczna może być znacząco większa w bólu trzewnym niż somatycznym. Metabolizm: lidokaina jest w znacznym stopniu metabolizowana w wątrobie; efekt pierwszego przejścia jest nasilony, a biodostępność po podaniu doustnym wynosi około 35%. Około 90% dawki ulega dealkilacji do monoetyloglicynoksylidydu i glicynoksylidydu – metabolitów, które mogą przyczyniać się do działania terapeutycznego i toksycznego, a z uwagi na dłuższy okres półtrwania mogą kumulować się (zwłaszcza glicynoksylidyd) podczas przedłużonych wlewów.

Znieczulenie miejscowe i regionalne: u dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 2. roku życia; znieczulenie nasiękowe, blokady nerwów, pni nerwowych i splotów nerwowych, podpajęczynówkowe oraz zewnątrzoponowe – w chirurgii ogólnej, urologii, ortopedii, ginekologii i położnictwie, a także w procedurach diagnostycznych i terapeutycznych. Znieczulenie powierzchniowe błon śluzowych i skóry: błon śluzowych przed iniekcją w celu zmniejszenia bólu w momencie nakłucia, szczególnie u pacjentów wrażliwych na ból; w zabiegach stomatologicznych – skaling, nacięcia powierzchownych ropni, ekstrakcja mocno rozchwianych zębów mlecznych i zębów stałych w chorobach przyzębia; w protetyce – zapobiegawczo w celu wyeliminowania odruchu wymiotnego przy pobieraniu wycisków w jamie ustnej. Znieczulenie miejscowe podczas zabiegów okulistycznych. Okolica odbytu: zmniejszenie dolegliwości bólowych u pacjentów z guzkami krwawniczymi, wspomagająco w znieczuleniu przed i po badaniu przez odbyt oraz łagodzenie świądu odbytu. Zaburzenia rytmu serca: komorowe zaburzenia rytmu – przedwczesne skurcze komorowe, częstoskurcz komorowy, zwłaszcza w przebiegu ostrego zawału mięśnia sercowego lub po przedawkowaniu glikozydów nasercowych; ciężki, objawowy częstoskurcz komorowy lub tachyarytmia oceniane jako zagrażające życiu, u dorosłych, młodzieży i dzieci powyżej 2. roku życia. Leczenie bólu: w okresie okołooperacyjnym, jako składnik analgezji prewencyjnej i multimodalnej; ból neuropatyczny, jako lek drugiego rzutu.

Zasada ogólna: stosuje się najmniejszą dawkę zapewniającą odpowiednie znieczulenie, dobieraną indywidualnie do danego przypadku. Dawkowanie zależne od masy ciała i stanu ogólnego pacjenta; w trakcie znieczulenia konieczny nadzór i monitorowanie czynności życiowych. Siła i czas działania zależą od stężenia i objętości roztworu – zwiększenie objętości i stężenia przyspiesza, wydłuża i nasila działanie znieczulające. ZNIECZULENIE MIEJSCOWE I REGIONALNE Dorośli – dawki maksymalne: bez leku obkurczającego naczynia pojedyncza dawka nie powinna przekraczać 4,5 mg/kg mc. (lub 300 mg). W połączeniu z lekiem wazokonstrykcyjnym nie należy przekraczać 7 mg/kg mc. (lub 500 mg). Wg innej charakterystyki maksymalna dawka jednorazowa dla dorosłego wynosi 200 mg (4,5 mg/kg mc.). Dawki i stężenia wg rodzaju znieczulenia (dorosły ~70 kg): nasiękowe 0,5% i większe, maks. 500 mg z epinefryną; blokady dużych pni nerwowych 1–2%, objętość 30–50 ml, maks. 500 mg z epinefryną; blokady małych pni nerwowych 1%, 5–20 ml, maks. 200 mg; zewnątrzoponowe, objętość 15–30 ml (średnio ok. 1,5 ml na segment), maks. 500 mg z epinefryną; podpajęczynówkowe 1,5% lub 5% w 7,5% glukozie, 1–2 ml, maks. 100 mg. Wg innej charakterystyki: nasiękowe 0,5–2% do 200 mg; blokady pni i splotów nerwowych 0,5–2% do 200 mg; zewnątrzoponowe 0,5–2% do 200 mg; podpajęczynówkowe 1–2% do 80 mg (1,5–4 ml); odcinkowe dożylne 0,5–1% do 200 mg. Dodatek leku wazokonstrykcyjnego: w celu wydłużenia znieczulenia można łączyć z epinefryną, o wykazanej przydatności w stężeniu 1:100 000 do 1:200 000. Znieczulenie zewnątrzoponowe – dawka testowa: podanie zasadniczej dawki należy poprzedzić dawką testową (3–5 ml lidokainy z dodatkiem adrenaliny); po omyłkowym podaniu donaczyniowym adrenalina wywołuje wyraźne przyspieszenie czynności serca, dlatego przez 5 minut po podaniu obserwuje się zapis EKG. Ujemny wynik testu uprawnia do wstrzyknięcia (z szybkością 25–50 mg/min) pozostałej dawki; przy pojawieniu się nawet łagodnych objawów przedawkowania iniekcję natychmiast przerwać. Odstępy między kolejnymi dawkami zewnątrzoponowymi nie powinny być krótsze niż 90 minut. W blokadzie okołoszyjkowej (poród, ginekologia) dawka nie powinna przekraczać 200 mg co 90 minut. Sposób podania: podawać powoli, po uprzednim wykonaniu próby aspiracji, co pozwala uniknąć niezamierzonego podania donaczyniowego. Drogi: śródskórna, domięśniowa, podskórna lub podśluzówkowa (nasiękowa), w okolice nerwów obwodowych, zewnątrzoponowa, podpajęczynówkowa oraz dożylna – odcinkowe znieczulenie dożylne (blokada Biera). Każdą procedurę znieczulenia powinien wykonywać wyłącznie personel przeszkolony w technice znieczulania. Dzieci i młodzież: dawki ustala się indywidualnie na podstawie wieku, masy ciała i rodzaju zabiegu; można podać do 5 mg/kg mc., a z dodatkiem epinefryny do 7 mg/kg mc. Wg innej charakterystyki u dzieci nie należy przekraczać 3 mg/kg mc. U dzieci z dużą masą ciała często konieczne jest zmniejszenie dawki, ustalanej w oparciu o wzorcową masę ciała. Zaleca się słabszą moc (0,5% w/v); dla pełnej blokady ruchowej może być konieczne 1% w/v. U dzieci poniżej 2. roku życia stosować ostrożnie ze względu na ograniczone dane. LECZENIE PRZECIWARYTMICZNE Dorośli – bolus: dawki nasycające zwykle 50–100 mg lub 1–1,5 mg/kg mc. w bezpośrednim wstrzyknięciu dożylnym. Tempo wstrzyknięcia nie powinno przekraczać 25–50 mg/min. Jeśli działanie pierwszej dawki jest niewystarczające w ciągu 5–10 minut, dawkę początkową można powtórzyć raz lub dwa razy, do maks. 200–300 mg w ciągu 1 godziny. Podtrzymanie: dla utrzymania stężenia w osoczu (1,5–5 μg/ml) stosuje się wlew 20–50 μg/kg mc./min (ok. 1–4 mg/min). Ciągła infuzja dożylna 1–4 mg/min (20–50 µg/kg mc./min) pod stałą kontrolą EKG, zwłaszcza u chorych z tendencją do nawrotów zaburzeń rytmu lub opornych na doustne leki przeciwarytmiczne. Wlew kończy się natychmiast po ustabilizowaniu rytmu lub przy wczesnych objawach zatrucia; rzadko konieczne jest kontynuowanie infuzji dłużej niż 24 godziny. Możliwie szybko należy przejść na doustny lek przeciwarytmiczny. Dzieci: początkowy bolus dożylny 0,5–1 mg/kg mc., powtarzany zależnie od reakcji, przy czym dawka całkowita nie powinna przekroczyć 3–5 mg/kg mc. Wg innej charakterystyki bolus 0,8–1 mg/kg mc., powtarzany w razie potrzeby do łącznej dawki 3–5 mg/kg mc. Podtrzymujący wlew dożylny 10–50 μg/kg mc./min przez pompę infuzyjną. W zaawansowanym podtrzymaniu życia u dzieci: początkowy szybki bolus dożylny lub śródkostny 1 mg/kg mc. do maks. dawki początkowej 100 mg; jeśli po defibrylacji (lub kardiowersji) i podaniu dawki początkowej częstoskurcz komorowy lub migotanie komór nie ustabilizowały się, rozpoczyna się wlew dożylny lub śródkostny 20–50 μg/kg mc./min. Sposób podania: wolne wstrzyknięcie dożylne lub wlew dożylny po rozcieńczeniu; ze względu na krótki czas działania zaleca się wlew ciągły, w miarę możliwości za pomocą pompy infuzyjnej. Wlew można przygotować dodając lidokainę do roztworu glukozy lub soli fizjologicznej. Roztwór można rozcieńczać 0,9% roztworem chlorku sodu. BÓL W OKRESIE OKOŁOOPERACYJNYM (dożylnie, dorośli) jako adiuwant w terapii multimodalnej i analgezji prewencyjnej, w zabiegach z niewielkim do znacznego i rozległego urazem tkanek. Dawka nasycająca 1,5 mg/kg mc. w bolusie, następnie 1,5–3 mg/kg mc./godz. w infuzji ciągłej podczas operacji; podawanie rozpoczyna się 30 minut przed indukcją znieczulenia, jednak nie później niż w czasie indukcji. Pooperacyjnie 1–3 mg/kg mc./godz. w infuzji ciągłej przez 24–48 godz. Przy jednoczesnym stosowaniu miejscowym (nasiękowym) całkowitą dawkę należy zmniejszyć; w razie potrzeby infuzję dożylną można rozpocząć 4–8 godzin po ostatniej dawce leku w znieczuleniu regionalnym. BÓL NEUROPATYCZNY (dorośli) infuzja ciągła dożylna 3–5 mg/kg mc. przez minimum 30 minut, nie dłużej niż 6 godzin, raz na dobę. STOSOWANIE NA BŁONĘ ŚLUZOWĄ (żel) 0,1–0,2 g żelu (ok. 2–3 mm wyciśniętego żelu), co odpowiada 4–8 mg lidokainy. Nie należy przekraczać 3 mg/kg mc. Maksymalna dobowa dawka dla dorosłych wynosi 200 mg. U dzieci i pacjentów w złym stanie ogólnym maksymalna dobowa dawka wynosi 2,9 mg/kg mc., wyliczana indywidualnie. Ze względu na łatwe i szybkie wchłanianie z błon śluzowych, u dzieci, u dorosłych o małej masie ciała lub przy dużych ilościach wskazane jest przeliczenie dawki na masę ciała. Początek działania po 2–5 minutach; działanie utrzymuje się przez 10–15 minut. Nie stosować u dzieci poniżej 4 lat. STOSOWANIE MIEJSCOWE W OKOLICY ODBYTU (maść) na początku leczenia 2–3 razy na dobę, następnie dwa razy na dobę. Ilość zależy od wielkości leczonego obszaru; nie należy przekraczać 2,5 g maści (125 mg lidokainy) na jedno podanie. Nie stosować dłużej niż 7 dni; w razie nawrotu objawów można zastosować ponownie. Wyłącznie na skórę i błonę śluzową okolicy odbytu. Nie ustalono bezpieczeństwa stosowania u dzieci i młodzieży poniżej 18 lat. STOSOWANIE OKULISTYCZNE (żel do oczu) nakłada się pokrywając powierzchnię oka (w razie potrzeby także przydatki oka) w miejscu planowanego zabiegu, 5 minut przed zabiegiem, po dezynfekcji. Zalecana dawka 1 g rozprowadzony na powierzchni oka, zwykle wystarczająca do wstępnego znieczulenia; w razie potrzeby można użyć więcej zależnie od wielkości oka lub czasu zabiegu. Nie należy przekraczać jednej tubki na jedno oko lub jeden zabieg. Żel można nakładać ponownie dla utrzymania efektu znieczulenia. W razie potrzeby żel można spłukać po 5 minutach kontaktu z powierzchnią oka. Bezpieczeństwo i skuteczność nie ustalone u dzieci. SZCZEGÓLNE GRUPY PACJENTÓW Podeszły wiek: dawki oblicza się indywidualnie wg wieku i masy ciała; mogą wymagać dostosowania, gdyż z wiekiem zmniejsza się rzut serca i wątrobowy przepływ krwi, co wskazuje na zmniejszony klirens lidokainy. Niewydolność nerek: zasadniczo pacjenci nie wymagają specjalnego dostosowania dawki, ale powinni być monitorowani pod kątem toksyczności z kumulacji aktywnych metabolitów. W ciężkiej niewydolności nerek może być konieczne dostosowanie dawki ze względu na zmniejszony klirens i wydłużony okres półtrwania. Niewydolność wątroby: chorzy z chorobami wątroby wykazują obniżoną tolerancję na leki znieczulające o budowie amidowej (spowolnienie metabolizmu wątrobowego, zmniejszona synteza białek i ograniczone wiązanie białkowe) – zaleca się redukcję dawki. Niewydolność serca: dawkę należy zmniejszyć przy objawach niewydolności serca, choć miejscowa lub regionalna blokada nerwu może być u takich pacjentów metodą znieczulenia z wyboru. Inne stany: dawki zmniejsza się u pacjentów w złym stanie ogólnym oraz z ograniczoną zdolnością wiązania białka (np. w niewydolności nerek, niewydolności wątroby, nowotworze, ciąży). Redukcja dawki w stanach zwiększających wolną frakcję leku w surowicy – kwasicy, hiperkapnii, hipoksji, hipoproteinemii oraz zaburzeniach czynności wątroby i (lub) nerek. U chorych z niewydolnością krążenia, wątroby i (lub) nerek zmniejszyć dawkę i monitorować czynność układu krążenia. U pacjentów otrzymujących leki nasilające działanie lidokainy również należy zmniejszyć dawkę. Ciąża: może być konieczne zmniejszenie dawki zależnie od rodzaju znieczulenia; w pierwszym trymestrze należy unikać bloków regionalnych wymagających dużych dawek, a w późnym okresie ciąży przy blokach z mniejszymi ilościami dawkę można zmniejszyć ze względu na zmiany anatomiczne i fizjologiczne.

Leki wazokonstrykcyjne: dodatek epinefryny przedłuża znieczulenie miejscowe, natomiast przy stosowaniu lidokainy jako leku przeciwarytmicznego dodatek epinefryny lub norepinefryny może nasilać działania niepożądane ze strony serca. Leki przeciwarytmiczne: ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych ze strony serca należy unikać jednoczesnego podawania lidokainy i innych leków przeciwarytmicznych klasy I. Połączenie z innymi lekami przeciwarytmicznymi, takimi jak beta-blokery lub blokery kanału wapniowego, może nasilać hamowanie przewodnictwa przedsionkowo-komorowego i śródkomorowego oraz kurczliwości. Zachowanie ostrożności zaleca się także wobec leków przeciwarytmicznych klasy III. Depresyjne działanie lidokainy na serce sumuje się z działaniem beta-blokerów i innych leków przeciwarytmicznych. W pojedynczych przypadkach opisywano drgawki lub niewydolność serca i zatrzymanie krążenia u chorych otrzymujących lidokainę dożylnie z ajmaliną, amiodaronem lub tokainidem, a także majaczenie u pacjenta, któremu podano lidokainę z prokainamidem. Toksyczność lidokainy z preparatu doustnego opisano również u pacjenta przyjmującego meksyletynę. Fenytoina i inne pochodne hydantoiny: mogą nasilać kardiodepresyjne działanie lidokainy, ale mogą też przyspieszać jej metabolizm wskutek indukcji enzymatycznej. Dodatkowe działanie kardiodepresyjne występuje przy podaniu fenytoiny dożylnie, natomiast długotrwałe stosowanie fenytoiny i innych induktorów enzymatycznych może zwiększać zapotrzebowanie na lidokainę. Beta-blokery: mogą spowalniać metabolizm lidokainy w wątrobie i nasilać jej toksyczność. zmniejszenie wątrobowego przepływu krwi obniża metabolizm lidokainy, a jednoczesne stosowanie propranololu może zwiększać stężenie lidokainy w osoczu o około 30%, przy możliwej konkurencji o wątrobowe enzymy mikrosomalne. Cymetydyna: hamuje metabolizm lidokainy, zmniejsza jej klirens wątrobowy i zwiększa stężenie w osoczu. Inhibitory i induktory CYP3A4/CYP1A2: lidokaina jest metabolizowana głównie przez CYP3A4 i CYP1A2, zatem jednoczesne podawanie substratów, inhibitorów lub induktorów tych izoenzymów może wpływać na jej farmakokinetykę i działanie. Zwiększone stężenia lidokainy w osoczu opisywano m.in. po erytromycynie, fluwoksaminie, amiodaronie, cymetydynie i inhibitorach proteazy. Induktory, np. barbiturany (głównie fenobarbital), karbamazepina, fenytoina lub prymidon, przyspieszają klirens osoczowy lidokainy, zmniejszając skuteczność jej stosowania. Leki wpływające na hemodynamikę: produkty wpływające na wątrobowy przepływ krwi, rzut serca lub obwodową dystrybucję lidokainy mogą zmieniać jej stężenie w osoczu. leki wazokonstrykcyjne, takie jak norepinefryna, obok beta-blokerów i cymetydyny, zmniejszają rzut serca i (lub) wątrobowy przepływ krwi, ograniczając klirens osoczowy lidokainy i wydłużając okres półtrwania w fazie eliminacji, co wymaga ostrożności przy ryzyku kumulacji. Leki hipokaliemizujące: hipokaliemia wywołana przez acetazolamid, diuretyki pętlowe i tiazydy osłabia działanie lidokainy. Leki obniżające próg drgawkowy: ponieważ lidokaina sama może obniżać próg drgawkowy, jej połączenie z innymi produktami obniżającymi ten próg (np. tramadolem, bupropionem) może zwiększać ryzyko drgawek. Leki uspokajające i nasenne: wpływają na OUN i mogą modyfikować toksyczność lidokainy, a przy jednoczesnym stosowaniu z lekami miejscowo znieczulającymi może wystąpić efekt addytywny. Anestetyki wziewne: jednoczesne podawanie może potęgować efekt depresyjny obu leków. Inne leki miejscowo znieczulające: połączenie różnych leków miejscowo znieczulających może dawać efekt addytywny na układ sercowo-naczyniowy i ośrodkowy układ nerwowy; dotyczy to również substancji strukturalnie podobnych typu amidowego, gdyż działania toksyczne mogą się sumować. Spośród leków wypierających lidokainę z wiązania z α1-kwaśną glikoproteiną klinicznie istotne może być jedynie wypieranie przez bupiwakainę. Leki zwiotczające mięśnie: lidokaina wydłuża działanie leków zwiotczających mięśnie; efekt ten dotyczy dużych dawek lidokainy. Sulfonamidy: lidokaina osłabia ich działanie. Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne i inhibitory MAO: wymagają zachowania ostrożności podczas jednoczesnego leczenia. Opioidy i leki przeciwbólowe: lidokaina podana dożylnie może nasilać działanie analgetyczne leków przeciwbólowych stosowanych w monoterapii, a jej okołooperacyjne zastosowanie zmniejsza zapotrzebowanie na opioidy. Kokaina: istnieją obawy dotyczące stosowania lidokainy w leczeniu zaburzeń rytmu wywołanych kokainą, gdyż lidokaina może nasilać jej toksyczność.

Częstość i nasilenie działań niepożądanych lidokainy zależą od dawki, drogi podania oraz indywidualnej wrażliwości; przy stężeniach przekraczających 5–10 mg/l pojawiają się objawy ogólnoustrojowe, zarówno ze strony ośrodkowego układu nerwowego, jak i układu sercowo-naczyniowego. Reakcje ogólnoustrojowe częściej wiążą się ze stosowaniem lidokainy jako leku przeciwarytmicznego. Znieczulenie miejscowe (amid). Rzadko występują reakcje anafilaktyczne pod postacią pokrzywki, obrzęku, skurczu oskrzeli, niewydolności oddechowej i objawów ze strony układu krążenia, aż po wstrząs anafilaktyczny. Często pojawiają się przemijające (do 5 dni) objawy neurologiczne, zwłaszcza po znieczuleniu podpajęczynówkowym i zewnątrzoponowym. Rzadko dochodzi do powikłań neurologicznych po blokach ośrodkowego układu nerwowego, głównie po znieczuleniu podpajęczynówkowym – trwałego znieczulenia, parestezji, niedowładu aż do zespołu ogona końskiego (obustronne osłabienie siły mięśniowej nóg aż po paraliż, znieczulenie siodłowe, nietrzymanie moczu i stolca), a także bólu głowy z szumami usznymi i światłowstrętem. Przy podaniu w obrębie głowy i szyi opisywano urazy nerwów czaszkowych oraz głuchotę nerwowo-czuciową. Z częstością nieznaną – zespół Hornera związany ze znieczuleniem zewnątrzoponowym lub podaniem miejscowym w głowę i szyję. Bardzo często występują nudności i wymioty. Rzadko – uraz, przemijające podrażnienie korzeni wywołane znieczuleniem podpajęczynówkowym oraz ucisk rdzenia kręgowego w wyniku powstania krwiaka. Rzadko obserwowano dreszcze po podaniu zewnątrzoponowym. Stosowanie przeciwarytmiczne. Dominują działania niepożądane ze strony układu nerwowego, w dalszej kolejności wpływ na pracę serca i krążenie krwi, przy czym większość reakcji wiąże się z dużą szybkością wstrzyknięcia lub tempem wlewu. Rzadko występują reakcje anafilaktyczne w postaci pokrzywki, obrzęku, skurczu oskrzeli, niewydolności oddechowej i objawów krążeniowych, aż po wstrząs anafilaktyczny. Zaburzenia psychiczne: często dezorientacja, niepokój, rozdrażnienie, euforia, halucynacje i depresja; bardzo często dysforia. Zaburzenia układu nerwowego: często senność, uczucie wirowania, zawroty głowy, dyzartria, szumy uszne, drżenie, mrowienie i parestezja skóry oraz niewyraźne widzenie; rzadko drżenie mięśni aż po uogólnione drgawki oraz obniżony poziom świadomości aż do śpiączki. Zaburzenia serca: rzadko bradykardia i blok przedsionkowo-komorowy aż do zatrzymania akcji serca; bardzo rzadko częstoskurcz komorowy. Rzadko niedociśnienie; bardzo często nudności, wymioty i dysfagia; rzadko depresja oddechowa, a nawet zatrzymanie oddechu. Z częstością nieznaną opisywano również metaliczny smak w ustach, uczucie oszołomienia, pobudzenie, całkowite znieczulenie rdzeniowe (w następstwie omyłkowego podania do przestrzeni podpajęczynówkowej zbyt dużej dawki) oraz wysokie znieczulenie podpajęczynówkowe. Po dożylnym podaniu w analgezji multimodalnej najczęściej występowały: senność, uczucie zmęczenia, nudności, drętwienie warg, metaliczny smak w ustach i zawroty głowy. Reakcje nadwrażliwości. Bardzo rzadko występują reakcje nadwrażliwości, zwykle jako zmiany skórne, pokrzywka i obrzęki, a z częstością nieznaną reakcje anafilaktoidalne. Podanie do worka spojówkowego. Najczęściej zgłaszano przekrwienie spojówek, zmiany nabłonka rogówki, bóle głowy oraz pieczenie przy wkraplaniu. Z częstością nieznaną obserwowano zaburzenia oka – przekrwienie spojówek, zmiany nabłonka rogówki, uczucie pieczenia oka, punkcikowate zapalenie rogówki i obrzęk rogówki – oraz ból głowy. Zaburzenia rogówki, takie jak powierzchowne punkcikowate zapalenie lub obrzęk, mogą być obserwowane po krótkotrwałym stosowaniu żelu do znieczulenia miejscowego, a długotrwałe stosowanie znieczulającego żelu do oczu może spowodować uszkodzenie rogówki. Objawy przedawkowania. Przy podaniu zbyt dużej dawki w stosunku do masy ciała mogą wystąpić zaburzenia smaku, drętwienie języka, ból i zawroty głowy, uczucie niepokoju oraz przyspieszony oddech. Działaniem niepożądanym może być senność o różnym nasileniu. Populacje szczególne. U dzieci i młodzieży częstość, rodzaj i nasilenie działań niepożądanych są prawdopodobnie takie same jak u dorosłych. U pacjentów w podeszłym wieku częstość działań niepożądanych może być zwiększona.

Ciąża: dane u ludzi ograniczone lub brak. Badania na zwierzętach nie wykazały działania teratogennego lidokainy; w doświadczeniach na szczurach dawki 6,6-krotnie większe niż u ludzi nie wpływały na płodność ani nie zaburzały rozwoju płodu. Lidokaina szybko przenika przez łożysko; wysokie stężenia w osoczu matki mogą wywołać depresję ośrodkowego układu nerwowego oraz wpływać na obwodowe napięcie naczyniowe i czynność serca u płodu i noworodka. Postawa zależna od postaci/drogi podania. Przy zastosowaniu układowym – ograniczenie do bezwzględnej konieczności: stosowanie w ciąży tylko gdy bezwzględnie konieczne, w dawkach możliwie najmniejszych. Podanie w czasie organogenezy dopuszczalne tylko w wyjątkowych przypadkach. Przy podaniu miejscowym o znikomym narażeniu ogólnoustrojowym postawa łagodniejsza: dla żelu 2% stosowanego miejscowo dane ograniczone (<300 ciąż), badania na zwierzętach bez toksyczności reprodukcyjnej, nie przewiduje się skutków z uwagi na znikome narażenie ogólnoustrojowe, dopuszczalne w ciąży. Znieczulenie miejscowe/regionalne w położnictwie. Podanie do znieczulenia zewnątrzoponowego, blokady nerwu sromowego, bloku ogonowego lub znieczulenia szyjki macicy może w różnym stopniu działać toksycznie na płód i noworodka – bradykardia, hipotonia, depresja oddechowa. Przypadkowe podskórne wstrzyknięcie w płód podczas znieczulenia szyjki macicy lub bloku kroczowego może wywołać bezdech, niedociśnienie i drgawki, stanowiąc zagrożenie życia noworodka. Zalecane stężenie w ciąży: 10 mg/ml. Okres porodu. Środki miejscowo znieczulające łatwo przenikają przez łożysko i mogą wywoływać objawy zatrucia u matki i płodu; toksyczność zależy od metody, techniki i dawki, a zatrucie wywołuje u płodu zaburzenia czynności serca. Blokada okołoszyjkowa środkami amidowymi wywołuje bradykardię u ok. 30% płodów, dlatego wskazane stałe monitorowanie tętna płodu. Zbyt wysokie stężenie we krwi matki może obniżać ciśnienie tętnicze; znieczulenie może hamować czynność skurczową macicy i przedłużać poród. Przy znieczuleniu okołoszyjkowym w szczególnych sytuacjach (poród przedwczesny, zatrucie ciążowe, wewnątrzmaciczne zagrożenie płodu) należy rozważyć stosunek korzyści do ryzyka. U noworodków matek otrzymujących podczas porodu niektóre środki miejscowo znieczulające obserwowano w pierwszych dwóch dniach życia obniżone napięcie mięśni szkieletowych, o nieznanym odległym znaczeniu. Laktacja. Lidokaina i jej metabolity przenikają do mleka kobiecego w niewielkich ilościach; w dawkach terapeutycznych nie oczekuje się wpływu na dziecko karmione piersią. Ze względu na stosunkowo szybki metabolizm przewiduje się przenikanie jedynie niewielkich ilości do mleka. Przy podaniu miejscowym: nie przewiduje się wpływu na noworodka lub niemowlę karmione piersią, gdyż narażenie ogólnoustrojowe matki jest znikome. Mimo to zalecana ostrożność: stosowanie u karmiących piersią wymaga zachowania ostrożności. Płodność: badania na zwierzętach nie wykazały wpływu na płodność; brak danych klinicznych dotyczących płodności.

Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługę maszyn zależy od rodzaju zabiegu i zastosowanej dawki – zależy od rodzaju przeprowadzanego zabiegu i ilości zastosowanej lidokainy. Ogólnie powoduje łagodne, przemijające zaburzenie sprawności psychofizycznej, wywiera niewielki wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Przy działaniu miejscowym: stosowany w stężeniu 20 mg/mL (2% w/v) ma znikomy wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Jednak jeśli działanie znieczulające dotyczy obszarów ciała mających udział w prowadzeniu pojazdów lub obsłudze maszyn, należy zalecić pacjentowi unikanie tych czynności do czasu pełnego odzyskania sprawności. Dlatego lekarz musi każdorazowo indywidualnie ocenić, czy pacjent może prowadzić pojazd lub obsługiwać maszyny. Po znieczuleniu obowiązuje karencja: pacjent nie powinien prowadzić pojazdów i obsługiwać maszyn przez co najmniej 24 godziny po zakończeniu zabiegu. Przy podaniu do oka nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn do czasu powrotu normalnego widzenia.

Amid; metabolizowana głównie w wątrobie, wydalana przez nerki przede wszystkim w postaci metabolitów, a tylko 10% w postaci niezmienionej. Metabolizm zachodzi przez monooksygenazy w wątrobie poprzez dealkilację utleniającą, wprowadzanie grup wodorotlenowych do pierścienia aromatycznego oraz hydrolizę wiązania amidowego. Hydroksylowane pochodne podlegają sprzęganiu. Szlaki N-dealkilacji: w dealkilacji do monoetyloglicyneksylidydu (MEGX) pośredniczą zarówno CYP1A2, jak i CYP3A4. Enzymy CYP1A2 i CYP3A4 są głównymi izoenzymami CYP biorącymi udział w N-deetylacji lidokainy. Ogółem ok. 90% lidokainy jest metabolizowane do 4-hydroksy-2,6-ksylidyny, glukuronidu 4-hydroksy-2,6-ksylidyny oraz w mniejszym stopniu do aktywnych metabolitów: monoetyloglicynoksylidydu (MEGX) i glicynoksylidydu (GX). Metabolity aktywne: MEGX ma aktywność drgawkową odpowiadającą działaniu lidokainy, natomiast GX nie wykazuje żadnej aktywności drgawkowej. MEGX i GX mogą kumulować się podczas długotrwałej infuzji lub w przypadku ciężkiej niewydolności nerek, ze względu na dłuższy okres półtrwania w porównaniu z samą lidokainą. Okresy półtrwania metabolitów: MEGX 2–6 oraz GX 10 godzin. Eliminacja i okres półtrwania: mniej niż 10% lidokainy jest wydalane z moczem w postaci niezmienionej, a reszta – w postaci metabolitów. Okres półtrwania w fazie eliminacji wynosi 1,5–2 godziny u dorosłych i około 3 godziny u noworodków. Tempo eliminacji zależy od pH; można je zwiększyć przez zakwaszenie moczu; klirens osocza wynosi około 0,95 ml/min. Kinetyka dwufazowa: lidokaina wykazuje dwufazową kinetykę eliminacji – po podaniu dożylnym lek jest najpierw szybko dystrybuowany z kompartmentu centralnego do podlegających intensywnej perfuzji tkanek i narządów (faza α-dystrybucji), po czym następuje redystrybucja do mięśni szkieletowych i tkanki tłuszczowej. Okres półtrwania w fazie α-dystrybucji wynosi około 4–8 minut. Wiązanie z białkami: u dorosłych wynosi 60–80% i zależy od stężenia leku oraz od stężenia α1-kwaśnej glikoproteiny (AAG). AAG jest białkiem ostrej fazy wiążącym lidokainę, a jego poziom może wzrastać np. po urazie, zabiegu chirurgicznym lub oparzeniach; jest natomiast niski u noworodków i pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby, co prowadzi do znacznego ograniczenia wiązania lidokainy z białkami osocza. Przenika przez barierę łożyska na drodze dyfuzji prostej i dociera do płodu w kilka minut po podaniu. Płód metabolizuje lidokainę; stężenie leku we krwi płodu wynosi około 60% stężenia we krwi matki, a ze względu na mniejsze wiązanie z białkami osocza we krwi płodu stężenie farmakologicznie aktywnej lidokainy wynosi 1,4-krotność stężenia matczynego. Do mleka kobiecego wydzielana jest jedynie w niewielkich ilościach. Niewydolność wątroby: wątrobowy przepływ krwi zmniejsza tempo metabolizmu, wydłużając osoczowy t½ lidokainy i jej metabolitów; znaczny wpływ na farmakokinetykę i wymagania dotyczące dawki należy oczekiwać przy zaburzeniach perfuzji wątroby – po ostrym zawale mięśnia sercowego, w niewydolności serca, chorobie wątroby lub zastoinowej niewydolności serca. W przypadku chorób wątroby tempo metabolizmu może być zmniejszone do 10–50% wartości normalnej. Każdy stan wpływający na czynność wątroby może zmienić kinetykę lidokainy, a u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby okres półtrwania może się wydłużyć dwukrotnie lub więcej. Ze względu na metabolizm wątrobowy lidokaina może wykazywać większą toksyczność u osób z zaburzoną czynnością wątroby. Zmniejszony klirens obserwowano u pacjentów z niewydolnością serca, chorobą wątroby wywołaną alkoholem oraz przewlekłym lub wirusowym zapaleniem wątroby. Niewydolność nerek: zaburzenia czynności nerek nie mają wpływu na kinetykę lidokainy, ale mogą zwiększać kumulację metabolitów. W przypadku niewydolności nerek okres półtrwania lidokainy w osoczu wydaje się niezmieniony, z wyjątkiem pewnego stopnia kumulowania GX podczas infuzji 12-godzinnych i dłuższych. U pacjentów z ciężką niewydolnością nerek klirens lidokainy był zmniejszony o około połowę, a okres półtrwania lidokainy był około dwukrotnie dłuższy niż u zdrowych pacjentów. Pacjenci w podeszłym wieku: z powodu zmniejszonego rzutu serca i (lub) wątrobowego przepływu krwi okres półtrwania może wydawać się wydłużony, a objętość dystrybucji zwiększona. Noworodki: osoczowy t½ jest 2–3-krotnie dłuższy u noworodków ze względu na wolniejsze tempo metabolizmu oraz częściowo z uwagi na zwiększoną objętość dystrybucji. Biodostępność zależnie od drogi podania: po podaniu dożylnym biodostępność wynosi 100%. Po podaniu doustnym efekt pierwszego przejścia jest nasilony, a biodostępność wynosi około 35%. Po podaniu doodbytniczym biodostępność wynosi około 50–70%. Dobrze wchłania się z przewodu pokarmowego, z błon śluzowych i przez uszkodzoną skórę, natomiast wchłanianie przez nieuszkodzoną skórę jest słabe. Usuwalność w technikach nerkozastępczych: lidokaina nie wydaje się być usuwana podczas hemofiltracji.