Pirydoksyna

Witamina rozpuszczalna w wodzie, należąca do grupy witamin B6; znane są 3 postacie witaminy B6: pirydoksyna, pirydoksal i pirydoksamina. Ulegają one w organizmie przemianom chemicznym; formami czynnymi są estry pirydoksalu oraz pirydoksaminy z kwasem fosforowym, tworzone przy udziale ATP. Pirydoksyna, pirydoksal i pirydoksamina po podaniu doustnym łatwo wchłaniają się z przewodu pokarmowego i są przekształcane do czynnych postaci – fosforanu pirydoksalu i fosforanu pirydoksaminy. Działanie koenzymatyczne: jako koenzymy (grupy prostetyczne) wielu enzymów fosforany te uczestniczą w przemianach metabolicznych, m.in. w dekarboksylacji i transaminacji aminokwasów do amin, racemizacji i fosforylacji. Zaangażowana głównie w metabolizm aminokwasów, a także w przemiany węglowodanów i tłuszczów; niezbędna również do wytwarzania hemoglobiny. Niezbędna do przemian aminokwasów zawierających siarkę i hydroksyaminokwasów; bierze udział w metabolizmie węglowodanów (glikogeneza i glikogenoliza w mięśniach), lipidów (głównie kwasu linolowego i linolenowego) oraz białek. Warunkuje konwersję metioniny do cysteiny. Wpływ na układ nerwowy: szczególne znaczenie ma udział w przemianie tryptofanu do serotoniny i kwasu nikotynowego. Jest koenzymem dekarboksylazy kwasu glutaminowego i uczestniczy w syntezie kwasu gamma-aminomasłowego (GABA), powstającego przez dekarboksylację kwasu glutaminowego. Bierze udział w syntezie neuroprzekaźników w synapsach, m.in. adrenaliny, noradrenaliny, dopaminy i tyraminy. Inne działania: warunkuje prawidłowe czynności układu nerwowego, krwiotwórczego (wpływ na syntezę hemu), odpornościowego (udział w produkcji przeciwciał) oraz prawidłowe czynności skóry. Bierze udział w syntezie kwasów nukleinowych. Znosi zaburzenia nerwowo-mięśniowe, a w większych dawkach (do 300 mg na dobę) wykazuje działanie ośrodkowe uspokajające, a nawet nasenne. Działa ochronnie w przewlekłych zatruciach pochodnymi hydrazyny. Łagodzi nudności i wymioty; zmniejsza wydzielanie prolaktyny i wykazuje słabe działanie moczopędne. Ułatwia przyswajanie witaminy B12, żelaza i magnezu.

Niedobory witaminy B6 oraz stany wymagające jej podaży. Polineuropatie obwodowe; zapobieganie neuropatii obwodowej podczas stosowania izoniazydu; przy stosowaniu doustnych środków antykoncepcyjnych. Wrodzone zaburzenia metaboliczne: cystationinuria, homocystynuria, hiperoksaluria, acyduria ksanturenowa. Zespoły złego wchłaniania – m.in. w chorobach wątroby spowodowanych alkoholizmem. Dermatologia: zapobiegawczo w oparzeniach słonecznych i pooparzeniowych zmianach barwnikowych skóry; zapalenie skóry i błon śluzowych jamy ustnej (w tym akrodynia) oraz zapalenie języka; erytrodermie złuszczające, łojotok; paradontopatie. Zatrucia: izoniazydem oraz cykloseryną. Pomocniczo: niedokrwistość syderoblastyczna, leukopenia i agranulocytoza; nudności i wymioty ciężarnych; stany depresyjne; zaburzenia snu (bezsenność); nerwica wegetatywna (jako łagodny lek objawowy, uspokajający); choroba popromienna.

Podanie doustne. Dorośli. Leczniczo zwykle 50–100 mg 3 razy na dobę. Zapobieganie neuropatii obwodowej podczas stosowania izoniazydu: 1 tabletka na dobę. Zapobieganie oparzeniom słonecznym i pooparzeniowym zmianom barwnikowym skóry: 150–200 mg jednorazowo lub w dawkach podzielonych. Zaburzenia metaboliczne: do 450 mg na dobę w 3 dawkach podzielonych. Choroba popromienna: 50–100 mg na dobę. Pomocniczo w leczeniu bezsenności i nerwicy wegetatywnej: 50–300 mg na dobę w dawkach podzielonych. Dzieci. Leczniczo 25–150 mg/dobę w 2–3 dawkach podzielonych. Nie należy przekraczać maksymalnej dawki dobowej.

Bezwzględne przeciwwskazania: - jednoczesne stosowanie lewodopy bez inhibitora dopa-dekarboksylazy w chorobie Parkinsona Ostrożnie: - dziedziczna nietolerancja galaktozy lub niedobór laktazy typu Lapp - dziedziczna nietolerancja fruktozy oraz niedobór sacharazy-izomaltazy - zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy

Zmniejsza skuteczność lewodopy stosowanej bez inhibitora dekarboksylazy – pirydoksyna zmniejsza skuteczność lewodopy, stosowanej bez inhibitora dekarboksylazy (5-fosfopirydoksal jest koenzymem obwodowej dekarboksylazy) w leczeniu choroby Parkinsona; interakcja ta nie zachodzi, jeśli równocześnie podaje się inhibitor dekarboksylazy dopa. Zmniejsza aktywność altretaminy. Może obniżać stężenie fenytoiny we krwi oraz opisywano zmniejszanie stężenia fenobarbitalu w surowicy. Zwiększone zapotrzebowanie na witaminę B6: cykloseryna, etionamid, hydralazyna, leki immunosupresyjne, izoniazyd, penicylamina oraz doustne środki antykoncepcyjne zawierające estrogen zwiększają zapotrzebowanie na witaminę B6. Ponadto: ułatwia przyswajanie żelaza oraz wchłanianie magnezu i witaminy B12. Podawana jednocześnie z amiodaronem może wywoływać uczulenie na światło słoneczne.

Długotrwałe stosowanie dużych dawek pirydoksyny wiąże się z rozwojem ciężkich neuropatii obwodowych; dawka, przy której one występują, jest kontrowersyjna. Ciężką neuropatię czuciową opisano u pacjentów otrzymujących duże dawki pirydoksyny (2–6 g na dobę) przez okres od 2 do 40 miesięcy. Odnotowano też pojedyncze przypadki przy dawkach do ok. 500 mg na dobę, a przewlekłe stosowanie nawet niższych dawek (ok. 200 mg na dobę lub mniej) również może wywołać obwodową neuropatię czuciową.

Przenika przez łożysko i do mleka kobiecego. Dopuszczona w ciąży w zalecanych dawkach; dawki pokrywające dobowe zapotrzebowanie nie stanowią zagrożenia dla płodu ani noworodka. Dawki większe (w ciąży nie przekraczać 50 mg/dobę) tylko okresowo, gdy korzyść dla matki przewyższa ryzyko dla płodu lub karmionego piersią noworodka. Brak danych o wadach wrodzonych u dzieci matek otrzymujących duże dawki. Przy dużych dawkach pirydoksyny w ciąży możliwy zespół uzależnienia od witaminy B6 u dziecka, a po porodzie drgawki związane z tym uzależnieniem. W okresie karmienia piersią dopuszczona w zalecanych dawkach.

W dawkach powyżej 300 mg/dobę może wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn.

Witamina rozpuszczalna w wodzie; łatwo wchłania się z przewodu pokarmowego, ulega szybko utlenianiu i fosforylacji pod wpływem fosfokinazy pirydoksalu. Pirydoksyna, pirydoksal i pirydoksamina po podaniu doustnym przekształcane są do postaci aktywnych – fosforanu pirydoksalu i fosforanu pirydoksaminy. Główny związek aktywny to fosforan pirydoksalu, odpowiedzialny w ok. 60% za funkcje metaboliczne witaminy B6. Wykazuje duże powinowactwo do albumin; maksymalne stężenie pirydoksyny we krwi ok. 6 μmol/100 ml. Magazynowanie i metabolizm: pochodne fosforanowe gromadzone głównie w wątrobie, w mniejszych ilościach w mięśniach i mózgu, gdzie następuje utlenienie do kwasu 4-pirydoksynowego i innych nieaktywnych metabolitów wydalanych z moczem. Eliminacja: maksymalne wydalanie kwasu 4-pirydoksynowego z moczem między 2. a 5. godziną po podaniu. Ok. 8–10% wydalane tą drogą w postaci niezmienionej. W miarę zwiększania dawki proporcjonalnie większa część wydalana jest z moczem w postaci niezmienionej. Przenikanie przez bariery: przenika przez barierę łożyskową i przechodzi do mleka matki.