Hydrokortyzon

Kortykosteroid o działaniu glikokortykoidowym i, w mniejszym stopniu, mineralokortykoidowym; jako kortyzol jest najważniejszym ze steroidów o przewadze działania glikokortykoidowego wydzielanych przez korę nadnerczy. Glikokortykoidy wywołują głębokie i zróżnicowane działanie metaboliczne oraz modyfikują odpowiedź immunologiczną organizmu na różnorakie bodźce. Mechanizm przeciwzapalny: uwalnianie i indukcja syntezy swoistego inhibitora fosfolipazy A2 (lipokortyny), co blokuje kaskadę kwasu arachidonowego i powstawanie czynników wywołujących zapalenie, takich jak prostaglandyny, tromboksany, leukotrieny. Tłumaczy to przeciwzapalne i przeciwalergiczne działanie hydrokortyzonu. Stosowany miejscowo wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwświądowe i obkurczające naczynia krwionośne. Siła działania zależy od estryfikacji: octan hydrokortyzonu jest syntetycznym glikokortykosteroidem zaliczanym do kortykosteroidów o słabym działaniu; maślan hydrokortyzonu jest syntetycznym kortykosteroidem o umiarkowanie silnym działaniu przeciwzapalnym. Do stosowania miejscowego wykorzystuje się postać wolną oraz estry – octan, buteprat, maślan i walerianian – w stężeniach zwykle od 0,1 do 2,5%. Naturalne glikokortykoidy wykazują również zdolność zatrzymywania soli i są stosowane jako terapia zastępcza w stanach niedoczynności kory nadnerczy. Estryfikacja zmienia siłę działania – związki o równoważnej zawartości hydrokortyzonu mogą nie mieć równoważnego efektu klinicznego.

Podanie układowe: stany wymagające szybkiego i intensywnego działania kortykosteroidów. Zaburzenia endokrynologiczne – pierwotna lub wtórna niedoczynność kory nadnerczy. Choroby tkanki łącznej – toczeń rumieniowaty układowy. Choroby dermatologiczne – ostry rumień wielopostaciowy (zespół Stevensa-Johnsona). Stany alergiczne – astma oskrzelowa, reakcje anafilaktyczne. Stany nagłe: wstrząs w przebiegu niewydolności kory nadnerczy lub wstrząs niereagujący na konwencjonalne leczenie, gdy może występować niewydolność kory nadnerczy. Podanie do oka: łagodne niezakaźne choroby alergiczne lub stany zapalne spojówki. Podanie miejscowe na skórę: stany zapalne skóry różnego pochodzenia, przede wszystkim o podłożu alergicznym, reagujące na glikokortykosteroidy. Dotyczy zmian podostrych i przewlekłych, niezakażonych, sączących, o średnim lub ciężkim nasileniu, przebiegających z uporczywym swędzeniem lub nadmiernym rogowaceniem. Szczegółowe wskazania dermatologiczne: atopowe zapalenie skóry, wyprysk kontaktowy (alergiczny lub z podrażnienia), łojotokowe zapalenie skóry, reakcje po ukąszeniu lub użądleniu przez owady; ponadto liszaj pokrzywkowy, rumień wielopostaciowy, toczeń rumieniowaty, łuszczyca zadawniona, liszaj płaski. Stosowanie miejscowe na skórę dotyczy dorosłych i dzieci w wieku powyżej 12 lat.

Podanie układowe (pozajelitowe): dawka zwykle 100–500 mg, zależnie od ciężkości stanu, we wstrzyknięciu dożylnym trwającym od jednej do dziesięciu minut; powtarzanie w odstępach 2, 4 lub 6 godzin, zależnie od odpowiedzi pacjenta i stanu klinicznego. Dawkę dobiera się indywidualnie wg leczonej choroby, jej nasilenia i odpowiedzi pacjenta w całym okresie leczenia. Dawkę podtrzymującą ustala się przez stopniowe zmniejszanie dawki początkowej o niewielką ilość w odpowiednich odstępach czasu, aż do najmniejszej dawki utrzymującej odpowiednią odpowiedź kliniczną. Czas leczenia dużymi dawkami: leczenie dużymi dawkami kontynuować zwykle tylko do ustabilizowania stanu – nie dłużej niż 48–72 godziny. Przy konieczności kontynuacji hydrokortyzonu po 48–72 godzinach może wystąpić hipernatremia, dlatego korzystniejsze bywa zastąpienie kortykosteroidem o niewielkim zatrzymywaniu sodu lub bez niego, np. solą sodową bursztynianu metyloprednizolonu. Po długotrwałej terapii nie odstawiać nagle, lecz stopniowo. Działania niepożądane można ograniczyć przez stosowanie najmniejszej skutecznej dawki przez minimalny okres. Populacje szczególne (podanie układowe): u dzieci i niemowląt dawkę zmniejszyć, uzależniając ją raczej od ciężkości stanu niż od wieku czy masy ciała, nie mniej jednak niż 25 mg na dobę. W chorobach wątroby możliwe nasilenie działania i można rozważyć zmniejszenie dawki. Osoby w podeszłym wieku: brak danych uzasadniających zmianę dawkowania, o ile stosowany zgodnie z zaleceniami; leczenie długotrwałe planować ze ścisłą obserwacją kliniczną, gdyż częste działania niepożądane kortykosteroidów mają poważniejsze konsekwencje w podeszłym wieku. Droga podania (układowa): wstrzyknięcie dożylne, infuzja dożylna lub wstrzyknięcie domięśniowe; w nagłych przypadkach preferowane początkowo wstrzyknięcie dożylne. Po początkowej interwencji w nagłym przypadku rozważyć postać o dłuższym działaniu do wstrzyknięć lub postać doustną. Nie zaleca się podania dooponowego. Podanie do oka (roztwór): 2 krople do chorego oka 2–4 razy na dobę; czas leczenia zwykle od kilku dni do maksymalnie 14 dni. Dla uniknięcia nawrotu można stopniowo zmniejszać częstość podawania, do jednego zakroplenia co drugi dzień. Przy niewystarczającej odpowiedzi zastosować silniejsze kortykosteroidy. U osób w podeszłym wieku bez konieczności dostosowania dawki. Nie ustalono bezpieczeństwa i skuteczności w populacji pediatrycznej. Uciśnięcie kanalika łzowego przez minutę może zmniejszyć wchłanianie ogólnoustrojowe; przy jednoczesnym stosowaniu innych kropli ocznych w roztworze zachować 5-minutowy odstęp między lekami. Podanie na skórę (krem): stosować nie częściej niż raz lub dwa razy na dobę, nakładając cienką warstwę na chorobowo zmienione miejsca na skórze. Czas leczenia: bez przerwy nie dłużej niż 2 tygodnie; maksymalny czas leczenia bez konsultacji z lekarzem to jeden tydzień. Na skórę twarzy: wg jednej charakterystyki nie stosować dłużej niż 7 dni, wg innej nie stosować dłużej niż przez 3 dni. Nie stosować pod opatrunkiem okluzyjnym. Dzieci: nie stosować u dzieci poniżej 2 lat, a u dzieci powyżej 2 lat bardzo ostrożnie, tylko raz na dobę, na niewielką powierzchnię skóry i nie na skórę twarzy; nie stosować u dzieci poniżej 12 lat bez zalecenia lekarza.

Bezwzględne przeciwwskazania: - zakażenie ogólnoustrojowe bez jednoczesnego swoistego leczenia przeciwzakaźnego - podanie dooponowe (poza określonymi schematami chemioterapii) oraz zewnątrzoponowe - szczepienie żywymi lub atenuowanymi wirusami w trakcie stosowania dawek immunosupresyjnych - nadciśnienie wewnątrzgałkowe wywołane glikokortykosteroidami oraz inne postacie nadciśnienia w oku - ostre zakażenie wirusem opryszczki pospolitej oka i większość innych ostrych wirusowych zakażeń rogówki - wrzodziejące zapalenie rogówki, także w początkowym stadium (dodatni test fluoresceinowy) - gruźlica oka - grzybica oka - ostre ropne zakażenie oka, ropne zapalenie spojówek i powiek oraz jęczmień - wirusowe, grzybicze lub bakteryjne zakażenia skóry - gruźlicze zmiany skóry - współistniejąca grzybica układowa - trądzik pospolity, trądzik różowaty oraz zapalenie skóry wokół ust - zanik skóry przy stosowaniu miejscowym - nowotwory i stany przednowotworowe skóry - otwarte rany i uszkodzona skóra - rozległe zmiany skórne - stosowanie w okolicy narządów płciowych i odbytu - stosowanie miejscowe na skórę u dzieci poniżej 2 lat Ostrożnie: - ciężkie zaburzenia afektywne obecne lub przebyte, w tym choroba depresyjna, dwubiegunowa oraz wcześniejsza psychoza steroidowa, także w wywiadzie u krewnych pierwszego stopnia - czynna gruźlica (tylko piorunująca lub rozsiana, z leczeniem przeciwgruźliczym) oraz gruźlica utajona lub reaktywność na tuberkulinę - choroby wątroby ze względu na nasilone działanie oraz zmniejszony metabolizm i eliminację hydrokortyzonu - niewydolność nerek - podejrzenie lub rozpoznanie guza chromochłonnego z powodu ryzyka śmiertelnego przełomu - opryszczka pospolita oczna ze względu na ryzyko perforacji rogówki - zaburzenia zakrzepowo-zatorowe lub predyspozycja do nich - predyspozycja do zakrzepowego zapalenia żył - choroba Cushinga (należy unikać) - niedoczynność tarczycy ze względu na nasilone działanie - zastoinowa niewydolność serca - istniejące czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego przy dużych dawkach i długotrwałym stosowaniu - nadciśnienie tętnicze - cukrzyca lub cukrzyca w wywiadzie u bliskiego członka rodziny - cukrzyca przy długotrwałym stosowaniu miejscowym - osteoporoza (szczególne ryzyko u kobiet po menopauzie) - jaskra, także w wywiadzie u bliskiego członka rodziny - wcześniejsza miopatia wywołana kortykosteroidami - owrzodzenie żołądka - choroba wrzodowa, zwłaszcza w skojarzeniu z NLPZ - wrzodziejące zapalenie jelita grubego - zapalenie uchyłków jelita grubego - niedawne zespolenie jelitowe - miastenia - napady drgawkowe - padaczka - ropień lub inne zakażenia ropotwórcze - choroby wysypkowe - brak przebycia ospy wietrznej lub odry u osób nieuodpornionych, ze względu na ryzyko ciężkiego, nawet śmiertelnego przebiegu - zwiększona podatność na zakażenia grzybicze, wirusowe i bakteryjne - jednoczesne stosowanie leków nasercowych, np. digoksyny, z powodu ryzyka utraty potasu - niemowlęta, dzieci i młodzież ze względu na możliwe nieodwracalne opóźnienie wzrostu - wcześniaki z powodu ryzyka kardiomiopatii przerostowej - wiek podeszły z powodu poważniejszych następstw działań niepożądanych - łuszczyca ze względu na ryzyko nawrotu i uogólnionej łuszczycy krostkowej - stosowanie miejscowe na skórę twarzy, pach i pachwin z powodu zwiększonego wchłaniania - stosowanie w okolicy powiek u osób z jaskrą lub zaćmą - stany zanikowe tkanki podskórnej, zwłaszcza u osób w podeszłym wieku - ścieńczenie rogówki i twardówki ze względu na ryzyko perforacji przy stosowaniu do oka - noszenie soczewek kontaktowych podczas leczenia kroplami do oczu - jednoczesne stosowanie inhibitorów CYP3A, w tym kobicystatu

Hydrokortyzon jest metabolizowany przez dehydrogenazę 11β-hydroksysteroidową typu 2 oraz izoenzym CYP3A4, który katalizuje 6β-hydroksylację steroidów – zasadniczy etap metaboliczny I fazy zarówno endogennych, jak i syntetycznych kortykosteroidów. Inhibitory CYP3A4: mogą zmniejszać klirens wątrobowy i zwiększać stężenie hydrokortyzonu w osoczu (m.in. ketokonazol, itrakonazol, klarytromycyna, sok grejpfrutowy) – może być konieczne zmniejszenie dawki hydrokortyzonu w celu uniknięcia toksyczności steroidowej. Do inhibitorów CYP3A4 zalicza się także izoniazyd, kobicystat oraz diltiazem; podobnie działają aprepitant i fozaprepitant. Leki indukujące CYP3A4: mogą zmniejszać klirens wątrobowy i zmniejszać stężenie hydrokortyzonu w osoczu (ryfampicyna, karbamazepina, fenobarbital, fenytoina) – może być konieczne zwiększenie dawki hydrokortyzonu w celu osiągnięcia pożądanego wyniku. Substraty CYP3A4: jednoczesne podanie innego substratu może wpływać na klirens wątrobowy hydrokortyzonu i wymagać dostosowania dawki, a działania niepożądane każdego z leków są bardziej prawdopodobne przy stosowaniu łącznym. Doustne leki przeciwzakrzepowe: wpływ kortykosteroidów jest zmienny – opisywano zarówno nasilenie, jak i osłabienie działania przeciwzakrzepowego; konieczne monitorowanie wskaźników krzepnięcia. NLPZ: możliwe zwiększenie częstości krwawień i owrzodzeń przewodu pokarmowego; kortykosteroidy mogą zwiększać klirens dużych dawek kwasu acetylosalicylowego, co może prowadzić do obniżenia stężenia salicylanu w osoczu. Przerwanie leczenia kortykosteroidami może prowadzić do wzrostu stężenia salicylanu i zwiększonego ryzyka jego toksyczności. Leki obniżające stężenie potasu: jednoczesne stosowanie kortykosteroidów z lekami moczopędnymi wymaga obserwacji w kierunku hipokaliemii; ryzyko to zwiększa również skojarzenie z amfoterycyną B, ksantynami lub agonistami receptorów beta-2. Opisywano powiększenie serca i zastoinową niewydolność serca po łącznym zastosowaniu amfoterycyny B i hydrokortyzonu. Ryzyko hipokaliemii ma także znaczenie przy glikozydach naparstnicy – jednoczesne stosowanie może zwiększać ryzyko arytmii lub toksyczności naparstnicy związanej z hipokaliemią; należy ściśle monitorować elektrolity w surowicy, zwłaszcza stężenie potasu. Leki przeciwcukrzycowe: ponieważ kortykosteroidy mogą zwiększać stężenie glukozy we krwi, może być konieczne dostosowanie dawki leków przeciwcukrzycowych. Leki działające na przewodnictwo nerwowo-mięśniowe: zgłaszano ostrą miopatię przy jednoczesnym stosowaniu dużych dawek kortykosteroidów i blokerów nerwowo-mięśniowych, a także antagonizowanie blokady nerwowo-mięśniowej pankuronium i wekuronium – interakcja możliwa w przypadku wszystkich konkurencyjnych środków zwiotczających. Kortykosteroidy mogą wpływać na działanie leków antycholinergicznych. Inhibitory proteazy HIV: indynawir i rytonawir mogą zwiększać stężenie kortykosteroidów w osoczu, a kortykosteroidy mogą indukować metabolizm inhibitorów proteazy HIV, zmniejszając ich stężenie w osoczu. Cyklosporyna: jednoczesne stosowanie może prowadzić do zwiększenia aktywności zarówno cyklosporyny, jak i kortykosteroidu; zgłaszano drgawki. Estrogeny (w tym doustne środki antykoncepcyjne): mogą nasilać działanie hydrokortyzonu poprzez zwiększenie stężenia transkortyny i zmniejszenie ilości hydrokortyzonu dostępnego do metabolizmu; dostosowanie dawki może być konieczne przy dodawaniu lub odstawianiu estrogenów. Aminoglutetymid: wywołane przez niego zahamowanie czynności nadnerczy może zaostrzać zmiany hormonalne spowodowane długotrwałym leczeniem glikokortykoidami. Przy stosowaniu miejscowym: nie są znane interakcje związane z miejscowym stosowaniem kortykosteroidów, jednak przy przewlekłej aplikacji na dużą powierzchnię skóry należy unikać szczepień przeciw ospie i innych immunizacji ze względu na ryzyko braku prawidłowej odpowiedzi immunologicznej. Po wchłonięciu układowym hydrokortyzon może nasilać działanie leków immunosupresyjnych i osłabiać działanie leków immunostymulujących. W przypadku podania miejscowego (w tym ocznego) oczekuje się zwiększenia ryzyka ogólnoustrojowych działań niepożądanych przy jednoczesnym leczeniu inhibitorami CYP3A, w tym produktami zawierającymi kobicystat – połączenia takiego należy unikać, chyba że korzyści przewyższają ryzyko, wówczas konieczne jest monitorowanie pacjentów pod kątem ogólnoustrojowych działań niepożądanych.

Ryzyko przewidywalnych działań niepożądanych, w tym supresji osi podwzgórzowo-przysadkowo-nadnerczowej, jest skorelowane ze względną siłą działania leku, dawką, czasem podawania i czasem trwania leczenia. Przy podaniu ogólnoustrojowym (częstość nieznana). Zakażenia: zakażenia oportunistyczne. Nowotwory: mięsak Kaposiego (zgłaszany u pacjentów leczonych kortykosteroidami). Krew: leukocytoza. Układ immunologiczny: nadwrażliwość na lek, reakcja anafilaktyczna, reakcja anafilaktoidalna. Zaburzenia endokrynologiczne: zespół Cushinga, niedoczynność przysadki, zespół odstawienia steroidów. Metabolizm: kwasica metaboliczna, zatrzymanie sodu, zatrzymywanie płynów, zasadowica związana z hipokaliemią, dyslipidemia, zmniejszona tolerancja glukozy, zwiększone zapotrzebowanie na insulinę (lub doustne leki zmniejszające stężenie glukozy we krwi u pacjentów z cukrzycą), lipomatoza, zwiększenie apetytu, zwiększenie masy ciała. Zaburzenia psychiczne: zaburzenia afektywne (depresja, euforyczny nastrój, chwiejność emocjonalna, uzależnienie od narkotyków, myśli samobójcze), zaburzenia psychotyczne (mania, urojenia, omamy i schizofrenia), zmiana osobowości, stan splątania, lęk, wahania nastroju, zaburzenia zachowania, bezsenność, drażliwość. Układ nerwowy: tłuszczakowatość zewnątrzoponowa, wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego i obrzęk brodawki nerwu wzrokowego u dzieci (łagodne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe), drgawki, amnezja, zaburzenia poznawcze, zawroty głowy, ból głowy. Oko: centralna surowicza chorioretinopatia, zaćma, jaskra, wytrzeszcz, niewyraźne widzenie, podwyższone ciśnienie śródgałkowe (mogące prowadzić do uszkodzenia nerwu wzrokowego), ścieńczenie rogówki lub twardówki, zaostrzenie zakażenia wirusowego lub grzybiczego oczu. Ucho: zawroty głowy. Serce: zastoinowa niewydolność serca (u pacjentów podatnych), kardiomiopatia przerostowa u dzieci urodzonych przedwcześnie. Naczynia: zakrzepica, w tym choroba zakrzepowo-zatorowa, nadciśnienie tętnicze, niedociśnienie tętnicze. Układ oddechowy: zator płucny (u osób obciążonych ryzykiem zakrzepicy), czkawka. Żołądek i jelita: wrzody żołądka (z perforacją i krwotokiem), perforacja jelit, ostre zapalenie trzustki, owrzodzenie przełyku, drożdżyca (kandydoza) przełyku, wzdęcia, ból brzucha, biegunka, niestrawność, nudności. Skóra: obrzęk naczynioruchowy, nadmierne owłosienie, wybroczyny, atrofia skóry, rumień, nadmierna potliwość, siniaki, rozstępy, wysypka, świąd, pokrzywka, trądzik, hipopigmentacja i hiperpigmentacja skóry, teleangiektazje. Układ mięśniowo-szkieletowy: osłabienie mięśni, bóle mięśni, miopatia, atrofia mięśni, osteoporoza, jałowa martwica kości, złamania patologiczne, artropatia neuropatyczna, bóle stawów, spowolnienie wzrostu. Układ rozrodczy: nieregularne miesiączkowanie, brak miesiączki. Zaburzenia ogólne i miejsce podania: zaburzenia gojenia ran, obrzęk obwodowy, zmęczenie, ropień jałowy, złe samopoczucie, reakcja w miejscu wstrzyknięcia. Badania: zwiększona aktywność aminotransferazy alaninowej i asparaginianowej, obniżenie stężenia potasu we krwi, zwiększona aktywność fosfatazy alkalicznej, zwiększenie stężenia wapnia w moczu, zwiększenie stężenia mocznika, zahamowanie reakcji na testy skórne, przyrost masy ciała. Urazy i powikłania: złamania kompresyjne rdzenia kręgowego, zerwanie ścięgna. Przy podaniu ogólnym opisano także nasiloną hipokaliemię i hipomagnezemię podczas terapii dużymi dawkami dożylnymi, z rozwojem zaburzeń rytmu serca. Znane są reakcje nadwrażliwości i anafilaksja związane z dożylnym stosowaniem, a nadwrażliwość może też wystąpić po zastosowaniu miejscowym. Przy podaniu miejscowym na skórę (częstość nieznana): objawy trądzikopodobne, plamica posteroidowa, zanik naskórka i tkanki podskórnej, suchość skóry, nadmierne owłosienie lub łysienie, odbarwienie lub przebarwienie skóry, zanik i rozstępy skóry, teleangiektazje, zapalenie skóry dookoła ust, zapalenie mieszków włosowych, wtórne zakażenia, podrażnienie skóry, pokrzywka lub wysypka plamisto-grudkowa albo zaostrzenie istniejących zmian chorobowych; nieostre widzenie; przy nakładaniu na skórę powiek jaskra lub zaćma. Wskutek wchłaniania układowego mogą wystąpić ogólnoustrojowe działania niepożądane charakterystyczne dla kortykosteroidów, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu, na dużą powierzchnię skóry, pod opatrunkiem okluzyjnym lub u dzieci – m.in. zahamowanie czynności osi podwzgórze–przysadka–nadnercza, zespół Cushinga, hamowanie wzrostu i rozwoju u dzieci, hiperglikemia, cukromocz, obrzęki, nadciśnienie tętnicze, zmniejszenie odporności. Przy podaniu do oka (częstość nieznana): pieczenie i kłucie bezpośrednio po wkropleniu – zwykle łagodne i przemijające, ustępujące bez trwałych skutków. Dla grupy kortykosteroidów stosowanych do oka opisano ponadto: reakcje uczuleniowe i nadwrażliwości, opóźnione gojenie ran, zaćmę podtorebkową tylną, infekcje oportunistyczne (zakażenie wirusem Herpes simplex, zakażenie grzybicze), jaskrę, rozszerzenie źrenic, opadanie powiek, zapalenie błony naczyniowej wywołane kortykosteroidami, zmiany grubości rogówki, keratopatię krystaliczną, nieostre widzenie. U pacjentów ze znacznym uszkodzeniem rogówki, stosujących krople zawierające fosforany, zgłaszano bardzo rzadko zwapnienie rogówki. Długotrwałe leczenie kortykosteroidami do oka powoduje nadciśnienie w oku/jaskrę (szczególnie u osób z wcześniejszym podwyższeniem ciśnienia wewnątrzgałkowego po steroidach lub z jaskrą, także w wywiadzie rodzinnym) oraz powstawanie zaćmy. Szczególnie podatni na wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego wywołany steroidami są dzieci i pacjenci w podeszłym wieku. Wzrost ciśnienia obserwowano zwykle w ciągu 2 tygodni leczenia. Pacjenci z cukrzycą są bardziej podatni na zaćmę podtorebkową po miejscowym stosowaniu steroidów. W schorzeniach ze ścieńczeniem rogówki miejscowe stosowanie kortykosteroidów może prowadzić do perforacji rogówki.

Zdolność przenikania przez łożysko różni się między poszczególnymi kortykosteroidami; hydrokortyzon może przenikać do łożyska. Dane u kobiet w ciąży są ograniczone. Brak dowodów, by kortykosteroidy podawane kobietom w okresie ciąży zwiększały częstość występowania wad wrodzonych. W badaniach na zwierzętach wykazano szkodliwy wpływ na reprodukcję: podawanie kortykosteroidów ciężarnym zwierzętom może powodować nieprawidłowości rozwoju płodu, w tym rozszczep podniebienia, wewnątrzmaciczne opóźnienie wzrostu oraz wpływ na wzrost i rozwój mózgu. Jednak na podstawie badań na zwierzętach ryzyko rozszczepu podniebienia i wewnątrzmacicznego opóźnienia wzrostu u płodu ocenia się jako bardzo małe. W badaniach teratogennych z hydrokortyzonu maślanem w postaci 1% i 10% kremu na ciężarnych samicach szczurów rasy Wistar i białych królików nowozelandzkich nie wykazano działania teratogennego, a kontrolowanych badań teratogenności po miejscowym stosowaniu na skórę hydrokortyzonu maślanu u kobiet w ciąży nie przeprowadzono. Ryzyko dla płodu/noworodka zależy od drogi podania i dawki. Po ogólnoustrojowym podaniu wyższych dawek kortykosteroidów zgłaszano wpływ na płód/noworodka: hamowanie wzrostu wewnątrzmacicznego oraz hamowanie czynności kory nadnerczy, natomiast skutków tych nie zgłaszano po stosowaniu kortykosteroidów miejscowo do oczu. Teoretycznie po prenatalnej ekspozycji na kortykosteroidy u noworodka może wystąpić hipoadrenalizm – noworodki matek leczonych w ciąży należy obserwować pod kątem objawów hipoadrenalizmu i w razie ich wystąpienia wdrożyć odpowiednie postępowanie. W badaniach retrospektywnych obserwowano zwiększoną częstość małej masy urodzeniowej; ryzyko to wydaje się zależne od dawki i może być zminimalizowane przez podawanie mniejszych dawek kortykosteroidów. U niemowląt matek długotrwale leczonych kortykosteroidami w ciąży obserwowano przypadki zaćmy. Postępowanie: przy niezbędnym stosowaniu pacjentki z prawidłową ciążą można traktować tak, jakby nie były w ciąży, natomiast w stanie przedrzucawkowym lub przy zatrzymaniu płynów konieczne jest ścisłe monitorowanie. Przy podaniu na skórę stosowanie dopuszczalne jedynie w przypadku zdecydowanej konieczności, gdy korzyść dla matki przeważa nad potencjalnym zagrożeniem dla płodu, krótkotrwale i na małe powierzchnie skóry oraz szczególnie ostrożnie w pierwszych 3 miesiącach ciąży. Wg jednej z charakterystyk kremu stosowanie u kobiet w ciąży dopuszczalne tylko krótkotrwale, na małą powierzchnię skóry, jeżeli korzyści dla matki przewyższają ryzyko dla płodu, z bezwzględnym zakazem stosowania w pierwszym trymestrze. W postaci ocznej nie zaleca się stosowania w okresie ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Karmienie piersią: kortykosteroidy, w tym hydrokortyzon, przenikają do mleka ludzkiego. Glikokortykosteroidy podawane ogólnoustrojowo są wydzielane z mlekiem matki i mogą powodować zahamowanie wzrostu lub wytwarzania endogennych kortykosteroidów albo wywoływać inne działania niepożądane. Dla postaci miejscowych stopień przenikania nie jest znany – nie wiadomo, w jakim stopniu hydrokortyzonu maślan po zastosowaniu miejscowym na skórę przenika do mleka kobiet karmiących piersią. Niemowlęta matek przyjmujących farmakologiczne dawki steroidów należy uważnie obserwować pod kątem objawów hamowania czynności nadnerczy. Zalecana ostrożność: stosowanie w okresie karmienia piersią tylko po starannym rozważeniu stosunku korzyści do ryzyka dla matki i dziecka; przy podaniu na skórę ostrożnie, krótkotrwale i na małą powierzchnię skóry, unikając kontaktu ze skórą piersi, aby zapobiec przypadkowemu spożyciu przez niemowlę lub kontaktowi ze skórą niemowlęcia. Płodność: w badaniach na zwierzętach wykazano, że kortykosteroidy ograniczają płodność.

Nie przeprowadzono systematycznych ocen wpływu kortykosteroidów na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. W postaci stosowanej miejscowo brak wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Po podaniu układowym mogą wystąpić działania niepożądane, takie jak drgawki – w razie ich wystąpienia nie należy prowadzić pojazdów ani obsługiwać maszyn. Po podaniu do oka przejściowe niewyraźne widzenie lub inne zaburzenia widzenia mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów lub obsługi maszyn; do czasu powrotu wyraźnego widzenia należy powstrzymać się od tych czynności.

Wchłanianie: po podaniu doustnym hydrokortyzon jest łatwo wchłaniany z przewodu pokarmowego, a maksymalne stężenia we krwi osiągane są po około godzinie. Osoczowy okres półtrwania wynosi około 100 minut. Po iniekcji domięśniowej wchłanianie rozpuszczalnych w wodzie estrów sodu fosforanu i sodu bursztynianu jest szybkie, natomiast wchłanianie wolnego alkoholu i jego rozpuszczalnych w tłuszczach estrów jest wolniejsze. Wchłanianie octanu hydrokortyzonu po wstrzyknięciu dostawowym lub w tkanki miękkie również jest powolne. Wchłania się przez skórę, zwłaszcza w miejscach pozbawionych naskórka. Podanie dożylne (bursztynian): farmakokinetyka hydrokortyzonu u zdrowych mężczyzn wykazuje kinetykę nieliniową po podaniu pojedynczej dawki hydrokortyzonu sodu bursztynianu większej niż 20 mg dożylnie. Klirens wynosi ok. 209–294 ml/min/m², objętość dystrybucji w stanie równowagi ok. 20–40 l, a okres półtrwania w fazie eliminacji wynosi ok. 1,3–1,9 godz. Po podaniu domięśniowym bursztynian jest szybko wchłaniany, a wydalany w podobny sposób, jak po wstrzyknięciu dożylnym. Podanie miejscowe na skórę: łatwo przenika do warstwy rogowej skóry, a w niewielkim stopniu może przenikać do organizmu i wykazuje wówczas działanie ogólne. Wchłanianie przez skórę zwiększa się po zastosowaniu na delikatną skórę w okolicy fałdów lub na skórę twarzy oraz na skórę z uszkodzonym naskórkiem lub uszkodzoną procesem zapalnym. Zwiększa się także podczas stosowania opatrunku okluzyjnego, częstego stosowania lub po zastosowaniu na dużą powierzchnię skóry. Wchłanianie przez skórę u dzieci jest większe niż u dorosłych. Podanie do oka: obserwowano słaby pasaż ogólnoustrojowy (<2% zastosowanej dawki). Dystrybucja: ulega w znacznym stopniu dystrybucji do tkanek, przenika przez barierę krew-mózg i przenika do mleka ludzkiego. Wiąże się z transkortyną (globuliną wiążącą kortykosteroidy) i albuminą; wiązanie z białkami osocza u ludzi wynosi około 92%. Metabolizm: głównie wątrobowy. Kortyzol jest metabolizowany przez 11β-HSD2 do kortyzonu, a następnie do dihydrokortyzonu i tetrahydrokortyzonu; inne metabolity to dihydrokortyzol, 5α-dihydrokortyzol, tetrahydrokortyzol i 5α-tetrahydrokortyzol. Kortyzon można przekształcić z powrotem w kortyzol przez dehydrogenazę 11β-hydroksysteroidową typu 1 (11β-HSD1). Jest także metabolizowany przez CYP3A4 do 6β-hydroksykortyzolu, który stanowił od 2,8% do 31,7% wszystkich wytworzonych metabolitów, z dużą zmiennością międzyosobniczą. Eliminacja: metabolity (m.in. tetrahydrokortyzon i tetrahydrokortyzol) są wydalane z moczem, głównie sprzężone jako glukuroniany, z bardzo małym odsetkiem niezmienionego hydrokortyzonu. Po podaniu dożylnym w ciągu 12 godzin następuje prawie całkowita eliminacja podanej dawki. Biologiczny okres półtrwania hydrokortyzonu wynosi 8 do 12 godzin. Łatwo przenika przez łożysko.